قیمت شکر امروز ۲۷ مرداد ۱۴۰۵؛ واردات تقریباً نصف شد اما بازار فعلاً کمبود ندارد

براساس تازه‌ترین اظهارات مریم قوام معنوی، قیمت هر کیلو شکر درب کارخانه با احتساب مالیات ۹۳ هزار و ۵۰۰ تومان است و شکر در سطح بعدی شبکه توزیع با نرخ حدود ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان عرضه می‌شود. او قیمت فعلی بسته یک کیلویی برای مصرف‌کننده را نیز حدود ۱۲۰ هزار تومان اعلام کرده است.

یک نکته مهم درباره این اعداد وجود دارد. آخرین نرخ‌گذاری رسمی که در ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ اعلام شد، قیمت پایه شکر سفید تولید داخل در کارخانه را ۸۵ هزار تومان تعیین کرده بود که با احتساب ۱۰ درصد مالیات ارزش افزوده به ۹۳ هزار و ۵۰۰ تومان می‌رسید. در همان مصوبه، قیمت شکر فله برای مصرف‌کننده نهایی ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان و قیمت هر کیلو شکر بسته‌بندی‌شده ۱۲۵ هزار تومان تعیین شد.

بنابراین رقم ۱۲۰ هزار تومان که امروز از سوی دبیر انجمن اعلام شده، ظاهراً قیمت جاری بازار است و نه یک نرخ رسمی جدید. به عبارت دیگر، در بعضی نقاط بازار شکر بسته‌بندی حدود پنج هزار تومان پایین‌تر از سقف مصوب قبلی عرضه می‌شود. همچنین رقم ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان در مصوبه رسمی قیمت شکر فله برای مصرف‌کننده نهایی است و بهتر است صرفاً «نرخ بنکداری» خوانده نشود.

واردات شکر چقدر کاهش یافته است؟

مهم‌ترین خبر امروز بازار شکر به واردات مربوط می‌شود. قوام معنوی می‌گوید در شرایط معمول باید از ابتدای سال تا این مقطع حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن شکر خام وارد می‌شد، اما امسال به دلیل شرایط جنگی حجم واردات به حدود ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تن محدود شده است.

اگر وسط این دو بازه را مبنا قرار دهیم، حجم واردات انجام‌شده تقریباً نصف مقدار متعارف است. به زبان ساده، بازار با کاهش حدود ۴۰ تا ۵۰ درصدی واردات نسبت به برنامه یا رویه معمول مواجه شده؛ کاهشی که در شرایط عادی می‌توانست زمینه کمبود یا افزایش قیمت بیشتری را فراهم کند.

این نگرانی تازه نیست. همین انجمن در ۱۹ خرداد هشدار داده بود که برای پوشش مصرف تابستان، حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تن شکر دیگر باید وارد شود. در آن زمان مصرف ماهانه ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن اعلام شده بود و پیش‌بینی می‌شد در ماه‌های اوج مصرف به ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تن برسد.

چرا با کاهش واردات، شکر کمیاب نشده است؟

قوام معنوی می‌گوید ذخایر کشور در سطح کافی قرار دارد و شکر نیز در سامانه بازارگاه موجود است؛ به همین دلیل فعلاً مشکل جدی در تأمین و توزیع دیده نمی‌شود.

اما یک عامل دیگر نیز به تعادل بازار کمک کرده است: کاهش تقاضا.

به گفته دبیر انجمن، کاهش قدرت خرید خانوارها باعث افت مصرف برخی محصولات مانند شیرینی و بستنی شده و همین اتفاق بر مصرف شکر نیز اثر گذاشته است. به بیان اقتصادی، بخشی از فشاری که باید از سمت کاهش عرضه وارداتی به بازار منتقل می‌شد، با کاهش تقاضا خنثی شده است.

این وضعیت را البته نمی‌توان الزاماً خبر مثبتی دانست. ثبات قیمت ناشی از افزایش تولید و فراوانی کالا با ثباتی که بخشی از آن از کاهش قدرت خرید مردم ناشی می‌شود، دو مفهوم متفاوت است. اگر خانوارها و صنایع غذایی به دلیل گرانی مصرف خود را کاهش داده باشند، آرام بودن بازار شکر بیش از آنکه نشانه افزایش رفاه باشد، می‌تواند نشانه «تخریب تقاضا» باشد.

ایران سالانه چقدر شکر نیاز دارد؟

برآورد انجمن تصفیه‌کنندگان شکر خام این است که حداکثر نیاز سالانه کشور حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن است. قوام معنوی می‌گوید حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تن از این میزان در داخل تولید و نزدیک به یک میلیون تن نیز باید از طریق واردات تأمین شود.

این رقم البته تنها برآورد موجود نیست. مجری طرح گیاهان قندی وزارت جهاد کشاورزی در سال ۱۴۰۳ نیاز سالانه کشور را حدود دو تا ۲.۲ میلیون تن اعلام کرده و پیش‌بینی کرده بود تولید داخلی در آن سال به حدود ۱.۸ میلیون تن برسد. بنابراین میزان نیاز و تولید شکر می‌تواند بسته به سال زراعی، مصرف صنایع و عملکرد کشت چغندر و نیشکر متفاوت باشد.

در نتیجه برای گزارش دقیق‌تر، رقم ۲.۵ میلیون تن را باید برآورد فعلی انجمن دانست و نه عدد ثابت و بدون اختلاف میان تمام نهادهای رسمی.

یک تناقض آماری در ارقام مصرف شکر

در اظهارات امروز یک نکته نیازمند توضیح است. قوام معنوی گفته در شش ماه نخست سال ماهانه ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تن و در نیمه دوم ماهانه ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تن شکر مصرف می‌شود.

اگر این اعداد را عیناً برای هر شش ماه محاسبه کنیم، مصرف سالانه بین ۲.۸۸ تا ۳.۳ میلیون تن خواهد شد؛ رقمی که با اعلام همین مقام درباره «حداکثر نیاز سالانه ۲.۵ میلیون تنی» سازگار نیست.

اظهارات قبلی او تصویر منطقی‌تری ارائه می‌کند. در خرداد، مصرف معمول ماهانه ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن اعلام شده بود و ارقام ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تن به ماه‌های پیک مصرف، به‌ویژه محرم و فصل گرما مربوط می‌شد.

بنابراین محتمل است عبارت «ماهانه ۳۰۰ تا ۳۵۰ هزار تن در نیمه نخست» در خبر امروز به پیک مصرف در بخشی از نیمه نخست اشاره داشته باشد، نه متوسط تمام شش ماه. تا زمان ارائه آمار تفصیلی، بهتر است این بخش با احتیاط منتشر شود.

شکر از ابتدای سال چقدر گران شده است؟

بازار شکر پیش از رسیدن به ثبات فعلی، جهش قیمت بزرگی را تجربه کرده است. در ابتدای سال قیمت‌های پایین‌تری برای این کالا وجود داشت، اما در اواخر فروردین و ابتدای اردیبهشت نرخ رسمی هر کیلو شکر بسته‌بندی‌شده نهایتاً روی ۱۲۵ هزار تومان تعیین شد. مهر گزارش کرده بود قیمت بسته‌بندی پیش از این در اسفند ۱۴۰۴ و اوایل فروردین حدود ۹۵ هزار تومان بوده و سپس طی چند مرحله افزایش یافته است.

حتی در ۲۸ دی ۱۴۰۴، قیمت بسته یک کیلویی حدود ۸۵ هزار تومان اعلام شده بود. رسیدن نرخ رسمی به ۱۲۵ هزار تومان در اردیبهشت به معنی رشد نزدیک به ۴۷ درصدی نسبت به آن سطح است.

بنابراین وقتی امروز گفته می‌شود «قیمت شکر تغییری نکرده»، منظور این است که در هفته‌ها و ماه‌های اخیر نرخ جدیدی ابلاغ نشده؛ نه اینکه شکر از ابتدای سال یا نسبت به سال گذشته بدون افزایش قیمت بوده باشد.

آیا قیمت شکر دوباره بالا می‌رود؟

در کوتاه‌مدت، دو نیروی مخالف بازار را تحت تأثیر قرار داده‌اند. از یک طرف ذخایر موجود، عرضه در سامانه بازارگاه و کاهش مصرف باعث شده بازار فعلاً با کمبود مواجه نشود. از طرف دیگر، واردات کمتر از برنامه است و صنعت تصفیه برای تأمین نیاز سالانه همچنان به شکر خام وارداتی وابستگی قابل توجهی دارد.

اگر روند واردات طی ماه‌های آینده عادی شود و همزمان تولید چغندر و نیشکر داخلی مطابق انتظار باشد، احتمال حفظ ثبات بیشتر است. اما اگر اختلال‌های تجاری ادامه پیدا کند، ذخایر کاهش یابد یا تقاضا دوباره افزایش پیدا کند، فشار قیمتی می‌تواند بازگردد. این یک سناریوی تحلیلی است و به معنی پیش‌بینی قطعی افزایش قیمت نیست.

بازار شکر فعلاً آرام است؛ اما یک علامت هشدار باقی مانده

جمع‌بندی بازار در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ این است که فعلاً نشانه‌ای از کمبود گسترده شکر گزارش نشده و این کالا در سامانه بازارگاه موجود است. قیمت جاری اعلامی برای بسته یک کیلویی حدود ۱۲۰ هزار تومان است، هرچند نرخ رسمی مصوب قبلی ۱۲۵ هزار تومان باقی مانده است.

اما کاهش واردات از حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن مورد انتظار به تنها ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تن را نمی‌توان نادیده گرفت. فعلاً ذخایر و کاهش مصرف این فاصله را پوشش داده‌اند؛ ولی اگر واردات در ماه‌های بعد جبران نشود، همین شکاف می‌تواند دوباره به مهم‌ترین متغیر بازار تبدیل شود.

نکته تلخ‌تر نیز در دل همین ثبات قرار دارد: اگر بخشی از آرامش بازار نتیجه کاهش خرید شیرینی، بستنی و سایر محصولات به دلیل افت قدرت خرید خانوارها باشد، ثابت ماندن قیمت شکر الزاماً به معنای بهتر شدن وضعیت مصرف‌کنندگان نیست. بازار آرام است، اما بخشی از این آرامش ممکن است از جیب کوچک‌تر خانوار آمده باشد.