خبر مهم مجلس درباره قیمت بنزین؛ سپهوند: فعلاً برنامهای برای گرانی نیست / ریشه ناترازی انرژی کجاست؟
در حالی که طی روزهای اخیر اخبار مربوط به «نرخ چهارم بنزین» و اجرای آزمایشی طرحهای جدید سوخت دوباره نگرانیهایی درباره افزایش قیمت بنزین ایجاد کرده است، رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، میگوید فعلاً برنامهای برای افزایش عمومی قیمت بنزین وجود ندارد. با این حال او همزمان از واقعیتی سخن گفته که نمیتوان آن را نادیده گرفت: ایران با وجود برخورداری از ذخایر عظیم نفت و گاز، در بنزین، برق و حتی آب با ناترازی روبهروست. آمارهای رسمی نیز نشان میدهد متوسط مصرف بنزین در روزهای میانی مرداد از ۱۳۳ میلیون لیتر گذشته و در بعضی روزها تا بیش از ۱۴۰ میلیون لیتر بالا رفته است؛ اعدادی که نشان میدهد مسئله بنزین حتی بدون افزایش قیمت نیز یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی کشور باقی خواهد ماند.
۱۳:۲۴ - ۲۷ مرداد ۱۴۰۵
وانانیوز|
رضا سپهوند، نماینده خرمآباد و چگنی و سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، صبح سهشنبه ۲۷ مرداد در نشست خبری خود به یکی از حساسترین موضوعات این روزهای اقتصاد ایران یعنی قیمت بنزین پرداخت.
او اعلام کرد که در شرایط فعلی برنامهای برای افزایش قیمت بنزین وجود ندارد و رویکرد دولت بیشتر بر استفاده از روشهای غیرقیمتی برای مدیریت مصرف متمرکز است. با این حال سپهوند تأیید کرده که موضوع تعیین یک «نرخ چهارم» برای بنزین همچنان در مرحله بحث و بررسی قرار دارد.
این دو گزاره در نگاه اول شاید متناقض به نظر برسند، اما تفاوت مهمی میان آنها وجود دارد. آنچه فعلاً از سوی مجلس و دولت رد شده، افزایش عمومی نرخهای موجود برای همه مصرفکنندگان است. بحث نرخ چهارم عمدتاً به سوخت مصرفشده خارج از سهمیههای متعارف و شیوه مدیریت کارتهای آزاد جایگاهها مربوط میشود و هنوز تصمیم نهایی درباره آن اعلام نشده است.
اتفاقات چند روز اخیر در کرمان هم حساسیت موضوع را نشان داد. طرحی برای عرضه بنزین با نرخ متفاوت در این استان مطرح و وارد مراحل اجرایی شده بود، اما معاون اول رئیسجمهور اعلام کرد این اقدام بدون هماهنگی لازم انجام شده و دولت دستور توقف آن را داده است. محمدرضا عارف نیز تأکید کرد سیاستهای جدید بنزینی نباید ناگهانی اجرا شوند و باید پیش از اجرا با کارشناسان، رسانهها و مردم درباره آنها گفتوگو شود.
ناترازی بنزین چقدر جدی است؟
اگر بحث قیمت را کنار بگذاریم، مسئله اصلی همچنان فاصله تولید و مصرف بنزین است.
شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده در فاصله ۱۲ تا ۱۶ مرداد، مجموعاً حدود ۶۶۸ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف شده است؛ یعنی متوسط مصرف روزانه به ۱۳۳ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر رسیده است.
حتی این متوسط نیز تمام واقعیت را نشان نمیدهد. مصرف روز ۱۲ مرداد به ۱۴۰ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر رسید و در ۱۴ مرداد نیز ۱۳۷ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر بنزین مصرف شد. آمار رسمی وزارت نفت نشان میدهد مصرف روزانه در بسیاری از روزها از مرز ۱۳۰ میلیون لیتر عبور میکند.
سپهوند نیز چند روز قبل گفته بود مصرف روزانه بنزین حدود ۱۳۷ میلیون لیتر است و با افزایش سفرهای شهریور ممکن است این رقم به ۱۴۲ میلیون لیتر یا حتی بیشتر برسد؛ در حالی که او تولید روزانه را حدود ۱۳۰ میلیون لیتر اعلام کرده بود.
اگر همین دو عدد را مبنا قرار دهیم، در روزهای عادی شکافی چندمیلیونلیتری میان تولید و مصرف وجود دارد و در دورههای اوج سفر این فاصله میتواند به بیش از ۱۰ میلیون لیتر در روز برسد.
این همان چیزی است که از آن با عنوان «ناترازی بنزین» یاد میشود.
سپهوند: مشکل مردم نیستند؛ خودروهای پرمصرفاند
یکی از بخشهای مهم صحبتهای امروز سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، تحلیل او از علت مصرف بالای بنزین بود.
سپهوند معتقد است نمیتوان تمام مسئولیت مصرف بالا را متوجه مردم کرد. به گفته او، میانگین مصرف خودروهای ایران حدود ۱۱ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است، در حالی که این رقم در کشورهای اطراف حدود هشت لیتر و در برخی کشورهای اروپایی حدود پنج لیتر است. این ارقام در سخنان سپهوند مطرح شده و مقایسه دقیق بینالمللی آنها به نوع ناوگان و روش اندازهگیری نیز وابسته است، اما اصل فرسودگی و مصرف بالای بخشی از ناوگان ایران یکی از محورهای ثابت بحث مدیریت سوخت است.
او به خودروهای هیبریدی جدید نیز اشاره کرده که مصرف برخی از آنها در محدوده ۲.۵ لیتر اعلام میشود و نتیجه گرفته که مشکل فقط رفتار مصرفکننده نیست، بلکه فناوری خودروهای موجود در کشور نیز نقش جدی دارد.
این نگاه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر خودرویی برای طی کردن یک مسیر دو برابر خودروی جدیدتر بنزین بسوزاند، افزایش قیمت بهتنهایی الزاماً نمیتواند مشکل ساختاری مصرف را حل کند.
دولت برای مهار مصرف بنزین چه گزینههایی دارد؟
یکی از گزینههای مورد تأکید مجلس، متنوع کردن سبد سوخت است.
سپهوند پیشتر گفته بود حدود ۸۵ درصد حملونقل سبک ایران به بنزین وابسته است. در مقابل، کشور زیرساختی با ظرفیت حدود ۴۵ میلیون مترمکعب برای CNG دارد که تنها حدود ۱۶ میلیون مترمکعب آن مورد استفاده قرار میگیرد. از این منظر، افزایش خودروهای دوگانهسوز، توسعه CNG و LPG، گسترش خودروهای برقی و هیبریدی و نوسازی ناوگان میتواند بخشی از فشار را از روی بنزین بردارد.
وزارت نفت نیز در گزارشهای رسمی خود تأکید کرده است که اگر روند فعلی افزایش مصرف ادامه پیدا کند، مصرف بنزین تا سال ۱۴۰۷ میتواند به ۱۷۰ میلیون لیتر در روز برسد و ناترازی بنزین ارزبری بسیار سنگینی برای کشور ایجاد کند.
بنابراین حتی اگر قیمت بنزین فعلاً ثابت بماند، سیاستگذار نمیتواند وضعیت فعلی را برای چند سال دیگر بدون تغییر ادامه دهد.
«روی انرژی خوابیدهایم اما ناترازی داریم»
سپهوند در نشست خبری خود به تناقض مهم دیگری اشاره کرد. ایران کشوری دارای منابع بزرگ انرژی است، اما اکنون نه فقط در بنزین بلکه در برق و تا حدی آب نیز با عدم تعادل عرضه و تقاضا روبهروست.
او دلیل این وضعیت را ترکیبی از سوءتدبیر و کمبود سرمایهگذاری در سالهای گذشته دانست.
آمارهای صنعت برق نیز وجود این شکاف را تأیید میکند. برآوردهای منتشرشده برای تابستان ۱۴۰۵، ناترازی برق در زمان اوج مصرف را حدود ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات نشان میدهد؛ در حالی که تقاضا میتواند از ۸۱ هزار مگاوات عبور کند.
البته سرمایهگذاری برای کاهش این فاصله ادامه دارد. تنها در سال جاری بیش از دو هزار مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی وارد مدار شده، اما فاصله تولید و تقاضا همچنان به اندازهای است که نمیتوان بحران ناترازی را حلشده دانست.
در بخش آب نیز خود دولت از «ناترازی و بحران آب» به عنوان یکی از چالشهای مهم کشور یاد کرده و برنامههای کاهش مصرف و اصلاح حکمرانی منابع آبی در دست بررسی است.
سخنان سپهوند درباره رسانهها؛ «مرجعیت خبر به داخل برگشته است»
بخش دیگری از نشست خبری سپهوند به عملکرد رسانهها در جنگهای اخیر اختصاص داشت.
او خبرنگاران را «پیشانی جبهه نبرد» توصیف کرد و مدعی شد عملکرد رسانههای داخلی و مستقل در دورههایی که او از آنها با عنوان جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه یاد کرد، باعث شده مرجعیت خبری دوباره به داخل کشور برگردد. سپهوند همچنین رسانههای خارجی مورد انتقاد خود را به انتشار اخبار جهتدار و کذب متهم کرد.
این بخش از سخنان او بیش از آنکه یک شاخص آماری باشد، ارزیابی سیاسی و رسانهای سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس است. برای سنجش دقیق اینکه اعتماد یا مرجعیت خبری در جامعه واقعاً تا چه اندازه تغییر کرده، به نظرسنجیها و دادههای مستقل درباره الگوی مصرف رسانهای مردم نیاز است.
با این حال طرح این موضوع در کنار مسئله انرژی نشان میدهد از نگاه سپهوند، مدیریت بحران فقط به زیرساختهای فیزیکی مانند پالایشگاه و نیروگاه محدود نمیشود و اطلاعرسانی نیز بخشی از تابآوری کشور محسوب میشود.
قیمت بنزین فعلاً ثابت؛ مسئله اصلی همچنان باقی است
مهمترین پیام نشست امروز برای مصرفکنندگان روشن است: در حال حاضر تصمیمی برای افزایش عمومی قیمت بنزین اعلام نشده است. اما این به معنی بسته شدن پرونده بنزین نیست.
بحث نرخ چهارم همچنان در مرحله بررسی است، مصرف روزانه در برخی روزها از ۱۴۰ میلیون لیتر عبور میکند و دادههای رسمی نشان میدهد رشد تقاضا همچنان سریعتر از ظرفیتی است که میتوان بدون هزینه سنگین ایجاد کرد.
در واقع مسئلهای که سپهوند به آن اشاره کرده فراتر از قیمت یک لیتر بنزین است. خودروهای پرمصرف، ناوگان فرسوده، وابستگی شدید حملونقل به بنزین، قاچاق سوخت و سالها عقبماندگی سرمایهگذاری در کنار یکدیگر ناترازی امروز را ساختهاند.
به همین دلیل حتی اگر بنزین در کوتاهمدت گران نشود، انتخاب سخت سیاستگذار از بین نمیرود: یا باید با سرعت بیشتری تولید و زیرساخت را افزایش دهد، یا مصرف را با ابزارهای غیرقیمتی کاهش دهد، یا در نهایت دوباره به سراغ ابزار قیمت برود. سخنان امروز سخنگوی کمیسیون انرژی در واقع خبر از توقف موقت بحث گرانی میدهد، نه پایان مسئله بنزین در اقتصاد ایران.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
