قیمت نفت از ۹۱ دلار عبور کرد؛ جنگ ایران و آمریکا نفت را ۱۰۰ دلاری می‌کند؟

بازار جهانی نفت روز سه‌شنبه را صعودی آغاز کرد. بر اساس تازه‌ترین گزارش رویترز، معاملات اولیه نفت برنت با رشد ۱.۱۸ دلاری یا حدود ۱.۳ درصدی به ۹۱.۶۷ دلار در هر بشکه رسید و وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افزایش ۱.۲۷ دلاری در محدوده ۸۷.۰۳ دلار معامله شد.

در ادامه معاملات نیز فشار خرید افزایش پیدا کرد. رویترز در گزارش دیگری قیمت برنت را در ساعت ۰۸:۰۴ به وقت گرینویچ ۹۱.۹۴ دلار ثبت کرد؛ یعنی بازار نسبت به ارقام ابتدای روز نیز مسیر صعودی خود را حفظ کرده است.

این افزایش پس از جهش قابل توجه روز دوشنبه رخ داده است. برنت در جلسه معاملاتی قبلی ۲.۷ درصد و نفت خام آمریکا حدود ۲.۸ درصد رشد کرده بودند. بنابراین بازار نفت طی دو روز متوالی بخش قابل توجهی از ریسک سیاسی تازه خاورمیانه را وارد قیمت‌ها کرده است.

چرا قیمت نفت دوباره بالا رفت؟

مهم‌ترین محرک بازار، بازگشت درگیری مستقیم میان ایران و آمریکا پس از دوره‌ای از کاهش نسبی تنش نظامی است.

رویترز گزارش داده نخستین تبادل مستقیم حملات میان دو کشور از اواخر ماه ژوئیه انجام شده و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از آن از احتمال حملات بیشتر علیه ایران سخن گفته است. همزمان مسعود پزشکیان اعلام کرده در صورت بازگشت آمریکا به تعهدات توافق موقت ماه ژوئن، ایران نیز متقابلاً به تعهدات خود بازخواهد گشت.

برای بازار نفت، مسئله اصلی فقط خود حملات نیست؛ بلکه این احتمال است که دور تازه درگیری‌ها به زیرساخت‌های نفتی، بنادر، نفتکش‌ها یا مسیرهای صادراتی کشورهای خلیج فارس آسیب وارد کند.

تیم واترر، تحلیلگر ارشد KCM، در ارزیابی بازار گفته است بازگشت احتمال اقدامات تلافی‌جویانه ایران، هم ریسک آسیب به زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس را بالا می‌برد و هم ابهام درباره تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز را افزایش می‌دهد. این همان «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک» است که اکنون بخشی از قیمت ۹۱ دلاری نفت را تشکیل می‌دهد.

تنگه هرمز؛ فقط پنج کشتی در یک روز عبور کردند

مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده برای مسیر بعدی قیمت نفت احتمالاً نه میدان جنگ، بلکه تنگه هرمز خواهد بود.

داده‌های مقدماتی شرکت رهگیری کشتی Kpler نشان می‌دهد روز دوشنبه فقط پنج کشتی کالایی از تنگه هرمز عبور کرده‌اند؛ چهار کشتی وارد خلیج فارس شده و یک کشتی از آن خارج شده است. میانگین ۱۰ روزه تردد حدود ۱۴ کشتی در روز بوده است.

نکته مهم‌تر این است که هیچ‌یک از پنج کشتی عبوری، نفتکش حامل نفت یا فرآورده‌های مایع نبوده‌اند. یکی از کشتی‌های ورودی یک شناور کوچک حمل گاز خالی بوده و سه شناور دیگر محموله خشک حمل می‌کردند. همچنین داده‌های Kpler کشتی‌هایی را که فرستنده‌های خود را خاموش کرده‌اند پوشش نمی‌دهد، بنابراین ارقام تردد قابل مشاهده ممکن است تمام عبورها را شامل نشود.

با این حال فاصله پنج کشتی با میانگین ۱۴ کشتی نشان می‌دهد فعالیت تجاری در این آبراه هنوز با شرایط عادی فاصله زیادی دارد.

چرا تنگه هرمز برای قیمت نفت این‌قدر مهم است؟

پیش از آغاز جنگ در اواخر فوریه، حدود یک‌پنجم عرضه جهانی نفت از تنگه هرمز عبور می‌کرد. به همین دلیل هرگونه اختلال جدی در این مسیر می‌تواند مستقیماً بر عرضه جهانی نفت اثر بگذارد. تلاش قطر و عمان برای دستیابی به توافقی جهت بازگشایی کامل تنگه تاکنون نتیجه قطعی نداشته است.

تحلیلگران ANZ برآورد کرده‌اند با وجود گزارش شرکت‌های رهگیری ماهواره‌ای از عبور حدود شش میلیون بشکه نفت در روز از هرمز، این میزان همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از آغاز درگیری‌هاست.

به همین دلیل بازار نفت اکنون با یک وضعیت شکننده مواجه است: مسیر به‌طور کامل متوقف نشده، اما ظرفیت آن نیز به وضعیت عادی بازنگشته است.

اگر جریان نفت از هرمز دوباره کاهش پیدا کند، قیمت‌ها می‌توانند واکنش سریعی نشان دهند؛ به‌خصوص اگر کشورهای مصرف‌کننده نتوانند کمبود را با ذخایر اضطراری یا منابع جایگزین جبران کنند.

حمله به نفتکش در تنگه هرمز؛ هشدار تازه برای بازار

روز سه‌شنبه یک اتفاق دیگر نگرانی معامله‌گران را افزایش داد.

سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا یا UKMTO اعلام کرد یک نفتکش هنگام خروج از تنگه هرمز گزارش داده که هدف سه پرتابه قرار گرفته است. بر اساس گزارش اولیه، این حادثه تلفات جانی یا پیامد زیست‌محیطی نداشته است.

حتی اگر چنین حوادثی فوراً عرضه نفت را کاهش ندهند، می‌توانند هزینه حمل‌ونقل را بالا ببرند. شرکت‌های کشتیرانی در شرایط پرریسک با هزینه بالاتر بیمه، دستمزد و امنیت مواجه می‌شوند و برخی نیز ترجیح می‌دهند مسیر یا زمان عبور خود را تغییر دهند.

همزمان گزارش‌ها از توقف یک نفتکش عربستانی هنگام عبور از کریدور جنوبی تنگه در روز سه‌شنبه نیز حکایت دارد. رویترز این خبر را به نقل از رسانه‌های ایرانی بازتاب داده است.

بنابراین ریسک هرمز دیگر فقط یک سناریوی فرضی برای معامله‌گران نیست؛ اختلال واقعی در تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد.

ذخیره نفت اضطراری آمریکا به پایین‌ترین سطح از ۱۹۸۲ رسید

عامل دیگری که بازار را نگران کرده، وضعیت ذخیره استراتژیک نفت آمریکا یا SPR است.

داده‌های وزارت انرژی آمریکا نشان می‌دهد موجودی ذخیره استراتژیک این کشور در هفته منتهی به ۳۰ اوت حدود ۳.۱ میلیون بشکه کاهش یافته و به ۲۸۶.۶ میلیون بشکه رسیده است. رویترز گزارش کرده این پایین‌ترین سطح ذخایر استراتژیک آمریکا از نوامبر ۱۹۸۲ محسوب می‌شود.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در شرایط شوک عرضه، دولت آمریکا معمولاً می‌تواند با آزاد کردن نفت از ذخایر استراتژیک بخشی از فشار بازار را کاهش دهد.

اما هرچه سطح ذخایر پایین‌تر باشد، فضای مانور دولت نیز محدودتر می‌شود.

تحلیلگران ANZ هشدار داده‌اند حاشیه‌های امنی که بازار جهانی نفت در ماه‌های گذشته روی آنها حساب می‌کرد، در حال کاهش هستند. به اعتقاد آنها موجودی‌های آمریکا به سطوح حداقلی نزدیک شده و در عین حال توانایی چین برای پایین نگه داشتن واردات نفت نیز با افزایش تقاضای فصلی مورد آزمایش قرار خواهد گرفت.

آیا نفت ۱۰۰ دلاری در راه است؟

عبور برنت از ۹۱ دلار طبیعتاً بار دیگر سناریوی نفت ۱۰۰ دلاری را مطرح کرده است، اما رسیدن به این سطح هنوز قطعی نیست.

فاصله قیمت فعلی برنت با ۱۰۰ دلار حدود هشت تا ۹ دلار است. در بازاری با نوسانات فعلی، این فاصله بزرگ نیست؛ اما برای عبور پایدار از مرز ۱۰۰ دلار احتمالاً بازار به شوک تازه‌ای در سمت عرضه نیاز دارد.

چنین شوکی می‌تواند کاهش محسوس‌تر عبور نفتکش‌ها از هرمز، آسیب جدی به تأسیسات نفتی یکی از تولیدکنندگان بزرگ منطقه یا تشدید مستقیم درگیری ایران و آمریکا باشد.

در مقابل، بازگشایی تدریجی هرمز، توافق سیاسی یا افزایش عرضه از مناطق دیگر می‌تواند فشار صعودی را کاهش دهد.

نظرسنجی رویترز از ۳۱ تحلیلگر در ماه اوت نشان می‌دهد متوسط پیش‌بینی برای قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ حدود ۸۵.۰۸ دلار و برای WTI حدود ۸۰.۲۰ دلار است. تحلیلگران همچنان انتظار دارند متوسط قیمت نفت امسال بالای ۸۰ دلار باقی بماند، اما این پیش‌بینی به معنای تثبیت قیمت در ۹۰ یا ۱۰۰ دلار نیست.

نفت گران فقط مشکل بازار انرژی نیست

افزایش نفت از مرز ۹۱ دلار اکنون اثر خود را به بازارهای مالی دیگر نیز منتقل کرده است.

رویترز گزارش داده افزایش قیمت انرژی نگرانی از تورم جهانی را تشدید کرده و به رشد بازده اوراق قرضه در آمریکا، اروپا و ژاپن دامن زده است. بازده اوراق ۱۰ ساله خزانه‌داری آمریکا به ۴.۷۸ درصد رسیده و بازده اوراق ۱۰ ساله ژاپن برای نخستین بار در چند دهه به سه درصد رسیده است.

دلیل این واکنش روشن است: نفت گران‌تر هزینه سوخت، حمل‌ونقل و تولید را بالا می‌برد و می‌تواند تورم را دوباره تقویت کند. در چنین شرایطی بانک‌های مرکزی نیز ممکن است مجبور شوند نرخ بهره را برای مدت بیشتری بالا نگه دارند یا دوباره افزایش دهند.

بنابراین جهش نفت تنها خبر بد برای مصرف‌کنندگان بنزین نیست؛ می‌تواند روی نرخ بهره، بازار سهام، ارزها و رشد اقتصادی جهانی نیز اثر بگذارد.

پیش‌بینی قیمت نفت؛ همه‌چیز به هرمز بستگی دارد

بازار نفت سه‌شنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ بار دیگر ثابت کرد در شرایط فعلی بیش از هر عامل دیگری به اخبار جنگ و تنگه هرمز واکنش نشان می‌دهد.

برنت از محدوده ۹۱ دلار عبور کرده، تردد کشتی‌ها به حدود یک‌سوم میانگین ۱۰ روزه کاهش یافته، نفتکش‌ها همچنان با تهدید امنیتی روبه‌رو هستند و ذخیره استراتژیک آمریکا نیز به پایین‌ترین سطح در بیش از چهار دهه رسیده است.

این ترکیب، زمینه ادامه قیمت‌های بالای نفت را فراهم می‌کند. اما کلید رسیدن نفت به ۱۰۰ دلار احتمالاً در تنگه هرمز قرار دارد.

اگر جریان صادرات نفت منطقه بیش از این مختل شود، بازار می‌تواند خیلی سریع سطوح بالاتر را آزمایش کند. در مقابل، توافقی برای افزایش تردد کشتی‌ها یا کاهش تنش میان تهران و واشنگتن می‌تواند بخش قابل توجهی از «پریمیوم جنگ» موجود در قیمت نفت را تخلیه کند.

به همین دلیل، نفت ۹۱ دلاری امروز بیش از آنکه نشان‌دهنده یک کمبود قطعی باشد، قیمت‌گذاری بازاری است که برای سناریوی اختلال بزرگ‌تر آماده می‌شود. اگر آن سناریو به واقعیت تبدیل شود، مرز ۱۰۰ دلار دیگر چندان دور نخواهد بود.