دلار دوباره ۲۱۱ هزار تومان شد؛ بازار ارز در آستانه جهش تازه یا عقب‌نشینی بزرگ؟

بازار ارز ایران بار دیگر وارد روزهای حساس شده است. قیمت دلار در معاملات امروز با رشد حدود دو هزار تومانی نسبت به بسته‌شدن معاملات روز گذشته، در محدوده ۲۱۱ هزار تومان قرار گرفت.

دلار روز دوشنبه معاملات را در کانال ۲۰۷ هزار تومان شروع کرده بود و در ادامه حتی به محدوده ۲۱۱ هزار تومان رسید، اما نتوانست این سطح را حفظ کند و در پایان معاملات تا حدود ۲۰۹ هزار تومان عقب نشست. با آغاز معاملات سه‌شنبه بار دیگر خریداران دست بالا را پیدا کردند و دلار به کانال ۲۱۱ هزار تومان برگشت. تجارت‌نیوز نرخ ۲۱۱ هزار تومان را در زمان انتشار گزارش خود ثبت کرده است.

البته نرخ‌های بازار آزاد در طول روز و میان منابع مختلف چندصد تومان اختلاف دارند. برای نمونه برخی منابع نرخ‌هایی نزدیک به ۲۱۱ هزار و ۱۵ تا ۲۱۱ هزار و ۲۱۰ تومان را نیز گزارش کرده‌اند. بنابراین مهم‌تر از چند صد تومان اختلاف، تثبیت نسبی دلار در کانال ۲۱۱ هزار تومان است.

چرا دلار امروز دوباره گران شد؟

مهم‌ترین پاسخ را باید خارج از بازار ارز جست‌وجو کرد؛ در تحولات سیاسی و نظامی منطقه.

تنش میان ایران و آمریکا طی روزهای اخیر دوباره افزایش یافته است. رویترز گزارش داده پس از حدود یک ماه، تبادل مستقیم حملات نظامی میان دو طرف از سر گرفته شده و حمله آمریکا به جزیره لارک با پاسخ موشکی ایران علیه پایگاه‌های آمریکایی در اردن همراه شده است. دونالد ترامپ نیز از احتمال پاسخ شدیدتر سخن گفته است.

همین تحولات روی بازارهای جهانی نیز اثر گذاشته است. قیمت نفت برنت پس از تشدید درگیری‌ها از محدوده ۹۰ دلار عبور کرد و نگرانی درباره اختلال در عرضه انرژی افزایش یافت.

برای بازار ارز ایران، چنین اخباری مستقیماً به افزایش «ریسک سیاسی» تبدیل می‌شود.

زمانی که معامله‌گران احتمال تشدید درگیری را بیشتر ارزیابی می‌کنند، بخشی از تقاضای احتیاطی وارد بازار دلار و طلا می‌شود. خانوارها و سرمایه‌گذاران نیز ممکن است برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت بازارهایی حرکت کنند که تصور می‌کنند در برابر کاهش ارزش ریال مقاوم‌تر هستند.

در نتیجه حتی پیش از آنکه یک تحول سیاسی اثر اقتصادی واقعی خود را نشان دهد، انتظارات معامله‌گران می‌تواند قیمت دلار را جابه‌جا کند.

یورو ۲۴۶ هزار تومان شد

افزایش قیمت فقط محدود به دلار نیست.

براساس نرخ‌های امروز، یورو با حدود پنج هزار تومان افزایش نسبت به روز گذشته به ۲۴۶ هزار تومان رسیده است. حرکت همزمان دلار و یورو نشان می‌دهد فشار موجود فقط مربوط به نوسان یک ارز نیست و بازار آزاد در مجموع با افزایش تقاضا مواجه شده است.

افزایش همزمان ارزها برای واردکنندگان نیز اهمیت زیادی دارد. بخشی از مواد اولیه، تجهیزات و کالاهای وارداتی ایران با ارزهایی غیر از دلار خریداری می‌شوند و افزایش یورو می‌تواند هزینه واردات از کشورهای اروپایی یا قراردادهای مبتنی بر این ارز را بالا ببرد.

به همین دلیل جهش بازار ارز معمولاً با یک فاصله زمانی می‌تواند خود را در قیمت کالاها و خدمات نیز نشان دهد.

دلار توافقی هم وارد کانال ۱۵۹ هزار تومان شد

همزمان با رشد بازار آزاد، نرخ دلار حواله در بازار توافقی نیز افزایش پیدا کرده است.

قیمت فروش دلار توافقی امروز با ۱۹۱ تومان رشد به ۱۵۹ هزار و ۱۴۵ تومان رسیده و نرخ خرید آن نیز ۱۵۷ هزار و ۷۱۳ تومان اعلام شده است. به این ترتیب دلار حواله وارد کانال ۱۵۹ هزار تومان شده است.

مقایسه دو نرخ یک نکته مهم را نشان می‌دهد.

اگر دلار آزاد را حدود ۲۱۱ هزار تومان در نظر بگیریم، فاصله آن با نرخ فروش حواله‌ای بیش از ۵۱ هزار تومان است؛ یعنی نرخ آزاد حدود ۳۲ درصد بالاتر قرار دارد.

البته این دو نرخ کاملاً همسان نیستند و برای دو بخش متفاوت بازار به کار می‌روند، بنابراین این مقایسه نباید مانند اختلاف قیمت دو کالای یکسان تفسیر شود. با این حال بزرگی فاصله نشان‌دهنده چندلایه بودن بازار ارز و فشار بالاتر تقاضا در بازار آزاد است.

بانک مرکزی با ۲ میلیارد دلار وارد بازار می‌شود؟

در مقابل فشار افزایشی بازار، بانک مرکزی نیز از آمادگی برای مداخله سخن گفته است.

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، امروز اعلام کرد ذخایر ارزی کافی در اختیار ایران قرار دارد و بانک مرکزی آماده است برای کنترل نوسانات اخیر تا دو میلیارد دلار ارز به بازار تزریق کند.

رویترز نیز این اظهارات را بازتاب داده و نوشته است بانک مرکزی تلاش دارد پس از کاهش شدید ارزش ریال در ماه آگوست، بازار را آرام کند.

این موضوع می‌تواند یکی از مهم‌ترین متغیرهای روزهای آینده باشد.

اگر عرضه بازارساز به اندازه‌ای باشد که تقاضای احتیاطی و سفته‌بازی را پاسخ دهد، دلار می‌تواند بخشی از رشد اخیر را پس بدهد. اما تجربه بازار ارز نشان داده میزان اثرگذاری مداخله تنها به حجم عرضه وابسته نیست؛ انتظارات سیاسی و تصور معامله‌گران از آینده نیز تعیین‌کننده است.

اگر بازار احتمال افزایش درگیری نظامی را بالا بداند، حتی عرضه سنگین ارز ممکن است بیشتر به کاهش نوسان منجر شود تا آغاز یک روند نزولی پایدار.

مشکل بزرگ‌تر از جنگ؛ تورم ۶۹.۹ درصدی

اینجاست که داستان دلار از اخبار سیاسی جدا می‌شود.

آخرین گزارش‌های منتشرشده بر مبنای آمار مرکز آمار ایران نشان می‌دهد تورم سالانه در مرداد ۱۴۰۵ به ۶۹.۹ درصد رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز حدود ۸۹ درصد گزارش شده و تورم ماهانه مرداد ۳.۴ درصد بوده است.

این اعداد برای بازار ارز بسیار مهم هستند.

وقتی سطح عمومی قیمت‌ها با چنین سرعتی افزایش پیدا می‌کند، قدرت خرید ریال نیز تحت فشار قرار می‌گیرد. در چنین محیطی بخشی از صاحبان نقدینگی تلاش می‌کنند دارایی پولی خود را به ارز، طلا، مسکن یا سایر دارایی‌ها تبدیل کنند.

به همین دلیل کاهش ریسک سیاسی لزوماً به معنای بازگشت دلار به قیمت‌های بسیار پایین‌تر نیست.

ممکن است انتشار یک خبر مثبت سیاسی باعث افت چند هزار تومانی قیمت شود، اما برای تبدیل این کاهش کوتاه‌مدت به یک روند پایدار، متغیرهایی مانند تورم، کسری بودجه، رشد نقدینگی، دسترسی کشور به منابع ارزی و وضعیت تجارت خارجی نیز باید تغییر کنند.

دلار ۲۱۱ هزار تومانی تا کجا بالا می‌رود؟

پیش‌بینی یک عدد دقیق برای دلار در شرایط کنونی اعتبار زیادی ندارد؛ زیرا بازار بیش از هر زمان دیگری به خبرهای سیاسی حساس شده است. اما می‌توان سه سناریوی اصلی برای روزهای آینده ترسیم کرد.

در سناریوی تشدید درگیری نظامی، افزایش ریسک سیاسی و تقاضای احتیاطی می‌تواند فشار خرید را بالا ببرد و تثبیت دلار بالای ۲۱۱ هزار تومان مسیر آزمایش کانال‌های بالاتر را باز کند.

در سناریوی تداوم وضعیت فعلی و درگیری‌های محدود، احتمالاً بازار شاهد رفت‌وبرگشت‌های شدید خواهد بود؛ یعنی دلار ممکن است چند هزار تومان بالا برود و با عرضه بانک مرکزی یا اخبار سیاسی مثبت دوباره عقب‌نشینی کند.

سناریوی سوم، کاهش تنش و احیای مذاکرات یا توافق محدود است. در این حالت امکان اصلاح قیمت دلار بیشتر می‌شود، اما حتی این سناریو نیز تضمینی برای کاهش بلندمدت ارز نیست؛ زیرا تورم بالای داخلی همچنان به عنوان یک نیروی بنیادی علیه ارزش ریال عمل می‌کند.

قیمت دلار در آستانه یک تصمیم بزرگ

بازار ارز در ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ در نقطه‌ای قرار گرفته که دو نیروی متفاوت آن را هدایت می‌کنند.

نیروی اول، خبرهای روز و ریسک جنگ است. تشدید دوباره حملات میان ایران و آمریکا باعث شده معامله‌گران با احتیاط بیشتری رفتار کنند و دلار بار دیگر به محدوده ۲۱۱ هزار تومان بازگردد.

نیروی دوم اما عمیق‌تر است؛ تورم بالا و کاهش مداوم قدرت خرید پول ملی.

بانک مرکزی با اعلام آمادگی برای عرضه تا دو میلیارد دلار تلاش دارد جلوی التهاب بازار را بگیرد و این اقدام می‌تواند در کوتاه‌مدت مسیر قیمت را تغییر دهد. اما برای بازار، سؤال اصلی فقط این نیست که امروز چند میلیارد دلار عرضه خواهد شد؛ معامله‌گران می‌خواهند بدانند آیا تنش سیاسی کاهش می‌یابد و آیا اقتصاد ایران می‌تواند تورم نزدیک به ۷۰ درصد را مهار کند یا خیر.

به همین دلیل کانال ۲۱۱ هزار تومان بیش از آنکه فقط یک عدد جدید در تابلوی صرافی‌ها باشد، به آزمونی برای بازار تبدیل شده است.

اگر ریسک جنگ افزایش پیدا کند، دلار ظرفیت حرکت به سطوح بالاتر را خواهد داشت؛ اما اگر تنش سیاسی کاهش یابد و عرضه ارز تقویت شود، احتمال عقب‌نشینی وجود دارد. با این حال تا زمانی که موتور تورم خاموش نشده، هر کاهش قیمت دلار لزوماً به معنای پایان روند بلندمدت افزایش نرخ ارز نخواهد بود.