نفت تا مرز ۱۰۰ دلار پیش رفت؛ جنگ ایران و آمریکا بازار انرژی را به لرزه انداخت

رویترز گزارش داده است که تا ساعت ۰۶:۰۵ به وقت گرینویچ، معاملات آتی نفت برنت با یک دلار و ۳ سنت افزایش به ۹۵.۶۸ دلار در هر بشکه رسید و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با ۶۱ سنت رشد، ۹۰.۸۳ دلار معامله شد.

هر دو شاخص در معاملات سه‌شنبه بیش از چهار دلار جهش کرده بودند و برنت بزرگ‌ترین افزایش روزانه خود از ۲۴ ژوئیه و WTI بزرگ‌ترین رشد از ۲۳ ژوئیه را ثبت کرد. به این ترتیب نفت تنها طی چند روز چندین دلار افزایش قیمت داشته و دوباره به محدوده‌ای بازگشته که بحث نفت سه‌رقمی را زنده کرده است.

این نکته نیز مهم است که قیمت نفت در طول روز ثابت نمی‌ماند. داده‌های لحظه‌ای بازار سقف نزدیک ۹۷ دلار را برای برنت در معاملات چهارشنبه نشان داده‌اند؛ بنابراین تفاوت میان نرخ‌هایی مانند ۹۵.۴۰، ۹۵.۶۸ یا محدوده ۹۶ تا ۹۷ دلار، بیش از آنکه تناقض باشد ناشی از ساعت متفاوت ثبت قیمت است.

چرا نفت دوباره جهش کرد؟

مهم‌ترین عامل، تشدید دوباره برخورد نظامی مستقیم میان ایران و آمریکا است.

آمریکا اعلام کرده موج تازه‌ای از حملات هوایی را علیه اهدافی در ایران انجام داده و تهران نیز با حملات موشکی و پهپادی پاسخ داده است. رویترز این دور از درگیری را شدیدترین تشدید تنش میان دو طرف طی چند هفته اخیر توصیف کرده است.

برای معامله‌گر نفت، مسئله فقط این نیست که جنگ در چه نقطه‌ای ادامه پیدا می‌کند؛ سؤال اصلی این است که آیا درگیری می‌تواند صادرات نفت خلیج فارس و به‌ویژه تردد از تنگه هرمز را برای مدت طولانی مختل کند یا خیر.

همین نگرانی باعث شده بازار به جای تمرکز روی عرضه و تقاضای عادی، هر خبر نظامی را مستقیماً به قیمت نفت منتقل کند.

تنگه هرمز دوباره قلب بازار نفت شد

تنگه هرمز همچنان مهم‌ترین متغیر این بحران است.

پیش از آغاز درگیری‌ها، نفت عبوری از این آبراه تقریباً معادل یک‌پنجم مصرف جهانی بود. سپاه پاسداران پس از حملات اخیر آمریکا اعلام کرده است که این تحولات می‌تواند محدودیت تردد در تنگه را تشدید کند. تحلیلگران ING نیز گفته‌اند هرچند جریان نفت در دوره‌هایی ادامه داشته، افزایش تنش‌ها عبور محموله‌ها را دوباره در معرض خطر قرار داده است.

داده‌های کشتیرانی منتشرشده در روز چهارشنبه نشان می‌دهد این نگرانی فقط ذهنی نیست.

بر اساس داده‌های اولیه Kpler، روز سه‌شنبه تنها چهار کشتی حامل کالا از تنگه هرمز عبور کردند؛ در حالی که روز دوشنبه تعداد آنها ۱۰ فروند و متوسط ۱۰ روزه نزدیک ۱۳ فروند بود. از چهار کشتی سه فروند در حال خروج و یک فروند در حال ورود بوده‌اند. البته برخی کشتی‌ها سامانه‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش می‌کنند و به همین دلیل آمار نهایی ممکن است تغییر کند.

این کاهش تردد برای بازار نفت یک علامت مهم است: حتی بدون بسته‌شدن کامل هرمز، کاهش محسوس تعداد عبورها می‌تواند هزینه بیمه، حمل‌ونقل و ریسک تحویل محموله‌ها را بالا ببرد.

حمله به دو نفتکش؛ هشداری که بازار را ترساند

عامل دیگری که بازار را به‌شدت حساس کرده، حمله روز دوشنبه به دو ابرنفتکش حامل نفت عربستان بود.

رویترز به نقل از شرکت‌های اطلاعات کشتیرانی گزارش داده است که دو نفتکش در فاصله چند دقیقه از یکدیگر و هنگام خروج از تنگه هرمز در نزدیکی عمان هدف پرتابه‌های ناشناس قرار گرفتند.

هر کدام از این دو کشتی حدود دو میلیون بشکه نفت خام عربستان از پایانه جُعیمه بارگیری کرده بودند. گزارشی از کشته یا زخمی شدن خدمه منتشر نشد، اما همین اتفاق برای بازار کافی بود تا خطر حمله مستقیم به کشتی‌های انرژی را جدی‌تر قیمت‌گذاری کند.

اهمیت ماجرا فقط چهار میلیون بشکه نفت داخل این دو کشتی نیست. اگر شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران به این نتیجه برسند که عبور از منطقه پرریسک شده است، هزینه حمل محموله‌های بعدی نیز افزایش پیدا می‌کند.

بازار دیگر فقط «احتمال جنگ» را قیمت‌گذاری نمی‌کند

پریانکا ساچدوا، رئیس بخش تحلیل بازار در شرکت Phillip Nova، نکته مهمی درباره تغییر رفتار معامله‌گران مطرح کرده است: از نگاه او، بازار دیگر صرفاً احتمال شروع جنگ را در قیمت نفت لحاظ نمی‌کند، بلکه هزینه اقتصادی یک درگیری طولانی و حل‌نشده را نیز وارد محاسبات کرده است.

تا زمانی که نشانه روشنی از توافق پایدار و بازگشت جریان عادی نفت از تنگه هرمز مشاهده نشود، احتمال باقی‌ماندن حق بیمه ریسک در قیمت نفت بالاست.

این تفاوت مهمی با شوک‌های کوتاه‌مدت دارد.

در یک بحران کوتاه، نفت ممکن است چند روز جهش کند و با کاهش تنش دوباره بخش بزرگی از رشد خود را پس بدهد. اما اگر معامله‌گران تصور کنند اختلال کشتیرانی هفته‌ها یا ماه‌ها ادامه دارد، کف قیمت نفت نیز می‌تواند به سطوح بالاتری منتقل شود.

کاهش ذخایر نفت آمریکا هم به کمک قیمت‌ها آمد

عامل دوم بازار، این بار خارج از خاورمیانه، کاهش ذخایر نفت خام آمریکا است.

بر اساس برآورد مؤسسه نفت آمریکا، ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۸ اوت ۲.۶ میلیون بشکه کاهش یافته است. ذخایر فرآورده‌های تقطیری مانند گازوئیل و نفت گرمایشی نیز حدود ۲۶۵ هزار بشکه پایین آمده است.

کاهش ذخایر معمولاً نشانه‌ای حمایتی برای قیمت است؛ زیرا نشان می‌دهد نفت موجود در انبارهای بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده جهان کمتر شده است.

البته در شرایط فعلی این عامل در مقایسه با هرمز و جنگ نقش دوم را بازی می‌کند. اگر تنش منطقه‌ای فروکش کند، بازار دوباره بیشتر به ذخایر، تولید آمریکا، اوپک‌پلاس و تقاضای چین توجه خواهد کرد.

آیا نفت ۱۰۰ دلاری در راه است؟

از محدوده ۹۵ تا ۹۷ دلار، رسیدن برنت به ۱۰۰ دلار دیگر از نظر عددی فاصله بزرگی نیست.

اما سه‌رقمی‌شدن قیمت به چند شرط بستگی دارد.

مهم‌ترین سناریوی صعودی این است که عبور واقعی نفتکش‌ها از تنگه هرمز باز هم کاهش پیدا کند، حمله تازه‌ای به نفتکش‌ها یا زیرساخت‌های صادراتی رخ دهد یا درگیری ایران و آمریکا وارد دور دیگری از تشدید شود. در چنین وضعیتی حتی عبور موقت برنت از ۱۰۰ دلار دور از انتظار نیست.

در مقابل، اگر مسیر کشتیرانی تثبیت شود و نشانه‌ای معتبر از کاهش تنش سیاسی ظاهر شود، بخشی از حق بیمه جنگ می‌تواند به‌سرعت از بازار خارج شود. تجربه ماه‌های اخیر نیز نشان داده قیمت نفت در برابر خبرهای مربوط به بازگشایی یا محدودشدن هرمز حساسیت بسیار بالایی دارد.

یک تناقض مهم؛ هرمز کم‌تردد است اما نفت هنوز عبور می‌کند

در میان آمارهای منتشرشده یک نکته جالب وجود دارد.

وزیر انرژی آمریکا گفته روز دوشنبه حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده و آن را بالاترین حجم از زمان کاهش شدید تردد در دوران جنگ دانسته است. در مقابل، داده‌های Kpler نشان می‌دهد تعداد کشتی‌های کالایی سه‌شنبه دوباره به چهار فروند کاهش یافته است.

این دو عدد الزاماً یکدیگر را نقض نمی‌کنند؛ یکی حجم نفت را در یک روز مشخص اندازه می‌گیرد و دیگری تعداد کشتی‌های عبوری در روز بعد را. یک ابرنفتکش می‌تواند به‌تنهایی حدود دو میلیون بشکه حمل کند.

اما همین نوسان شدید نشان می‌دهد جریان نفت از هرمز هنوز به وضعیت پایدار و قابل پیش‌بینی بازنگشته است؛ عاملی که معامله‌گران معمولاً برای آن حق بیمه بیشتری مطالبه می‌کنند.

نفت ۹۵ دلاری فقط مشکل بازار انرژی نیست

افزایش نفت به محدوده ۹۵ تا ۱۰۰ دلار می‌تواند به سایر بازارها نیز سرایت کند.

هزینه بالاتر انرژی به معنای افزایش فشار بر بنزین، گازوئیل، حمل‌ونقل، صنایع و در نهایت تورم مصرف‌کننده است. رویترز گزارش داده افزایش اخیر نفت نگرانی بازارهای اوراق قرضه درباره تورم را نیز تشدید کرده و بازده اوراق دولتی در برخی اقتصادهای بزرگ افزایش یافته است.

برای کشورهای واردکننده انرژی نیز نفت ۱۰۰ دلاری می‌تواند تراز تجاری و ارز ملی را تحت فشار قرار دهد. به همین دلیل تحولات هرمز اکنون فقط مسئله ایران، آمریکا یا کشورهای عربی خلیج فارس نیست؛ بانک‌های مرکزی و بازارهای مالی از اروپا تا آسیا نیز آن را دنبال می‌کنند.

همه نگاه‌ها به یک سؤال؛ نفت از هرمز عبور می‌کند یا نه؟

آنچه قیمت نفت را در روزهای آینده تعیین خواهد کرد، احتمالاً تعداد بیانیه‌های سیاسی یا حتی صرف وقوع حملات نیست؛ جریان واقعی نفت مهم‌تر خواهد بود.

برنت اکنون بالای ۹۵ دلار قرار گرفته، در طول معاملات تا نزدیکی ۹۷ دلار بالا رفته و فاصله آن تا مرز روانی ۱۰۰ دلار بسیار کم شده است. در همین حال تردد کشتی‌ها همچنان پایین‌تر از متوسط اخیر است و حمله به دو ابرنفتکش نشان داده ریسک مسیر هرمز فقط یک سناریوی نظری نیست.

اگر در روزهای آینده حجم عبور نفتکش‌ها به سطح عادی برنگردد و درگیری ایران و آمریکا تشدید شود، آزمون مرز ۱۰۰ دلار می‌تواند بسیار سریع اتفاق بیفتد.

اما اگر مسیر هرمز تثبیت شود، میانجی‌گری سیاسی نتیجه بدهد و نفتکش‌ها دوباره با حجم عادی عبور کنند، همین حق بیمه‌ای که امروز نفت را به نزدیکی سه‌رقمی‌شدن رسانده می‌تواند بخشی از رشد قیمت را پس بگیرد.

فعلاً بازار یک پیام روشن دارد: تنگه هرمز دوباره مهم‌ترین نقطه روی نقشه انرژی جهان است و هر اتفاق در این آبراه می‌تواند فاصله نفت ۹۵ دلاری تا نفت ۱۰۰ دلاری را در چند ساعت طی کند.