سقوط ۱۴۰ هزار واحدی بورس بعد از حملات آمریکا؛ بازار برگشت اما ۵.۶ همت پول فرار کرد

شاخص کل بورس معاملات روز سه‌شنبه را در ارتفاع ۶ میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۳۲ واحد به پایان رسانده بود. چهارشنبه، موج اولیه فروش باعث شد افت شاخص در مقطعی از ۱۴۰ هزار واحد عبور کند؛ یعنی بازار در دقایق ابتدایی بیش از دو درصد از ارزش شاخصی خود را از دست داد. اما در ادامه بخشی از فروشندگان عقب نشستند و شاخص در پایان حدود ۸۱ هزار واحد، معادل تقریبی ۱.۲ درصد، پایین‌تر از سطح روز قبل بسته شد.

شاخص کل هم‌وزن نیز که تصویر مناسب‌تری از وضعیت شرکت‌های کوچک و متوسط ارائه می‌کند، با کاهش ۲۶ هزار و ۶۸۰ واحدی به محدوده یک میلیون و ۷۹۸ هزار واحد رسید. افت هم‌وزن نشان می‌دهد فشار فروش تنها متوجه چند نماد بزرگ و شاخص‌ساز نبوده و بخش وسیعی از بازار سهام درگیر موج عرضه شده است.

۹۰ درصد بازار قرمز شد؛ اما پایان معاملات با شروع آن فرق داشت

شاید مهم‌ترین نکته معاملات امروز فاصله چشمگیر میان وضعیت ابتدای بازار و لحظه پایانی باشد.

در دقایق ابتدایی تنها ۵۴ نماد صف خرید داشتند، در حالی که تعداد صف‌های فروش به ۵۷۴ نماد رسیده بود. این ارقام تصویری از یک فروش هیجانی تقریباً سراسری ارائه می‌کرد؛ شرایطی که معمولاً پس از ورود یک شوک سیاسی بزرگ به بازار دیده می‌شود.

اما در پایان معاملات تعداد صف‌های خرید به ۱۹۴ نماد افزایش پیدا کرد و تعداد صف‌های فروش به ۲۷۷ نماد کاهش یافت. در مجموع ۲۹۲ نماد مثبت و ۶۴۸ نماد منفی بسته شدند و بیش از ۲۰۰ نماد که در مقطعی منفی معامله می‌شدند توانستند به محدوده مثبت بازگردند.

همین تغییر نشان می‌دهد بازار در قیمت‌های پایین‌تر با مقداری تقاضا روبه‌رو شده است. با این حال، اینکه هنوز نزدیک به دو سوم نمادها در محدوده منفی باقی مانده‌اند اجازه نمی‌دهد از «بازگشت کامل بازار» صحبت کنیم.

۵.۶ همت خروج پول؛ مهم‌ترین عدد امروز بورس

اگر قرار باشد تنها یک عدد از معاملات امروز انتخاب شود، شاید آن عدد نه افت ۸۰ هزار واحدی شاخص بلکه خروج ۵.۶ همت پول حقیقی باشد.

اقتصادآنلاین گزارش داده این حجم خروج نقدینگی از بازار سهام از اواخر تیر تاکنون مشاهده نشده بود. خروج پول حقیقی معمولاً نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران خرد در مجموع فروشنده بوده‌اند و بخشی از دارایی خود را به نقد یا بازارهای جایگزین تبدیل کرده‌اند.

این مسئله برای تحلیل جلسات آینده اهمیت بیشتری از خود شاخص دارد. شاخص ممکن است به کمک خرید حقوقی‌ها یا عملکرد چند سهم بزرگ سریع‌تر ترمیم شود، اما بازگشت اعتماد حقیقی‌ها معمولاً نیازمند کاهش محسوس ریسک و ایجاد چشم‌انداز قابل پیش‌بینی‌تر است.

نکته جالب اینکه همین یک روز قبل نیز زیر ظاهر مثبت بازار نشانه‌هایی از ضعف دیده می‌شد. شاخص سه‌شنبه ۳۵ هزار و ۹۶۸ واحد رشد کرد و به ۶ میلیون و ۵۸۳ هزار واحد رسید، اما ۶۱۰ نماد منفی بودند و بخش مهمی از رشد ابتدای روز در ادامه معاملات از دست رفت. به بیان دیگر، فروشندگان پیش از شوک تازه سیاسی نیز فعال شده بودند و رویدادهای شبانه فقط این فشار را تشدید کردند.

جنگ ایران و آمریکا چگونه بورس را قرمز کرد؟

محرک اصلی بازار امروز افزایش دوباره ریسک سیاسی بود.

رویترز گزارش داده آمریکا و ایران در شدیدترین تبادل حملات از ماه ژوئیه، بار دیگر مواضع یکدیگر را هدف قرار داده‌اند. حملات آمریکا به اهداف نظامی در جنوب ایران با پاسخ‌های موشکی و پهپادی تهران به اهداف آمریکا در منطقه همراه شده و نگرانی درباره گسترش دوباره درگیری را افزایش داده است.

این شوک تنها بورس تهران را تحت تأثیر قرار نداده است. بازارهای جهانی نیز چهارشنبه با افزایش ریسک‌گریزی مواجه شدند؛ شاخص سهام آسیا و اروپا کاهش یافت و همزمان نفت برنت به بالای ۹۵ دلار رسید. بنابراین رفتار منفی بورس ایران بخشی از واکنش گسترده‌تر بازارهای مالی به بالا رفتن ریسک ژئوپولیتیکی بوده، هرچند شدت اثر در تهران طبیعتاً بسیار بیشتر است.

برای بورس تهران، افزایش تنش نظامی از چند کانال اثر می‌گذارد: افزایش عدم اطمینان، جهش نرخ ارز، نگرانی درباره تجارت خارجی و حمل‌ونقل، ریسک توقف فعالیت برخی صنایع و تمایل سرمایه‌گذار به تبدیل سهام به دارایی‌های نقدشونده یا امن‌تر.

پول از سهام به کجا رفت؟

رفتار پول در معاملات امروز تا حد زیادی پاسخ این سؤال را نشان می‌دهد.

صندوق‌های درآمد ثابت، طلا و اهرمی در میان گروه‌هایی بودند که بیشترین ورود پول را تجربه کردند، در حالی که گروه بانک، فرآورده‌های نفتی و کانه‌های فلزی با خروج بیشتری از پول حقیقی مواجه شدند.

در سطح نمادها و صندوق‌ها نیز عیار، طلا و فملی بیشترین ورود پول را داشتند و در سوی مقابل وبملت، شپنا و فولاد در میان نمادهای دارای خروج پول بالاتر قرار گرفتند. بیشترین ارزش خرید حقیقی نیز در عیار، وتجارت و اهرم گزارش شده است.

این جابه‌جایی معنا‌دار است. ورود پول به صندوق‌های طلا در روزی که نرخ ارز و نااطمینانی سیاسی بالا رفته، نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران به دنبال پوشش ریسک بوده‌اند. صندوق درآمد ثابت نیز برای سرمایه‌گذاری که نمی‌خواهد کاملاً از بازار سرمایه خارج شود اما تحمل نوسان سهام را ندارد، مقصد طبیعی‌تری محسوب می‌شود.

چرا بانک، پالایشگاه و فلزات در کانون فروش بودند؟

بانک‌ها، فرآورده‌های نفتی و فلزات اساسی جزو گروه‌های دارای بالاترین ارزش معاملات امروز بودند، اما همزمان بانک و پالایشی‌ها با خروج سنگین پول حقیقی روبه‌رو شدند. وبملت، شپنا و فولاد نیز در میان نمادهایی قرار گرفتند که خروج پول قابل توجهی داشتند.

درباره این صنایع یک تناقض ظاهری وجود دارد. رشد دلار یا نفت در حالت عادی می‌تواند برای بخشی از شرکت‌های صادراتی یا پالایشی از منظر درآمد ریالی جذاب باشد، اما در یک شوک نظامی معامله‌گران ابتدا خود «ریسک» را قیمت‌گذاری می‌کنند.

به همین علت ممکن است نفت جهانی به ۹۵ دلار برسد اما یک سهم پالایشی در تهران همزمان با فشار فروش مواجه شود. سرمایه‌گذار در چنین شرایطی فقط قیمت محصول را نمی‌بیند؛ ریسک حمل‌ونقل، صادرات، عملیات شرکت، سیاست‌گذاری و احتمال ادامه درگیری نیز وارد محاسبه می‌شود.

۴۰.۳ همت ارزش معاملات و ۱۲۰ میلیارد حجم؛ نشانه مثبت است؟

ارزش معاملات امروز حدود ۴۰.۳ همت و حجم معاملات حدود ۱۲۰.۲ میلیارد ثبت شده است. سرانه خرید حقیقی نیز حدود ۸۵ میلیون تومان بود، در حالی که سرانه فروش به ۱۲۹ میلیون تومان رسید؛ یعنی قدرت فروشندگان حقیقی به‌طور محسوسی بیشتر بود.

حجم ۱۲۰ میلیاردی نشان می‌دهد بازار در روز پرتنشی که پشت سر گذاشت امکان معامله گسترده داشته، اما تعبیر آن به‌عنوان «نقدشوندگی کاملاً مطلوب» نیازمند احتیاط است.

وقتی همزمان ۲۷۷ نماد با صف فروش بسته می‌شوند و ۵.۶ همت پول حقیقی خارج می‌شود، نمی‌توان تنها از روی حجم معاملات نتیجه گرفت که همه سهامداران به‌راحتی امکان فروش در قیمت مطلوب خود را داشته‌اند. حجم بالا در یک روز شوک می‌تواند بخشی از نتیجه دست‌به‌دست شدن شدید سهام و افزایش عرضه نیز باشد.

چرا برگشت نیمه دوم بازار مهم بود؟

با تمام نشانه‌های منفی، بازار امروز یک علامت امیدوارکننده هم داشت.

در ابتدای معاملات ۵۷۴ صف فروش وجود داشت، اما تا پایان روز این عدد به ۲۷۷ رسید؛ یعنی نزدیک به نیمی از صف‌ها جمع شدند. علاوه بر آن بیش از ۲۰۰ نماد توانستند از محدوده منفی وارد محدوده مثبت شوند.

این رفتار نشان می‌دهد در قیمت‌های پایین‌تر هنوز خریدار وجود دارد و بازار کاملاً یک‌طرفه نشده است.

اگر اخبار سیاسی طی ساعات آینده آرام‌تر شود، همین تقاضای انتهای بازار می‌تواند پایه‌ای برای کاهش فشار فروش در جلسه بعد باشد. اما اگر درگیری‌ها دوباره تشدید شود، احتمال بازگشت همان صف‌های فروش سنگین ابتدای چهارشنبه وجود دارد.

بورس فردا چه می‌شود؟

برای جلسه معاملاتی بعد، سه متغیر بیش از همه اهمیت دارند: تحولات نظامی، قیمت دلار و رفتار پول حقیقی.

در سناریوی خوش‌بینانه، اگر خبر تازه‌ای از گسترش حملات منتشر نشود و بازار ارز نیز آرام‌تر شود، کاهش محسوس صف‌های فروش در انتهای چهارشنبه می‌تواند به تعادل سریع‌تر بازار کمک کند. در چنین وضعیتی حتی بخشی از نمادهایی که امروز بیش‌واکنش نشان داده‌اند ممکن است با تقاضای برگشتی مواجه شوند.

در سناریوی منفی، ادامه حملات یا افزایش دوباره نرخ ارز می‌تواند خروج پول از سهام را تداوم دهد. تجربه بازارهای جهانی امروز نیز نشان می‌دهد افزایش تنش ایران و آمریکا همچنان باعث حرکت سرمایه به سمت دارایی‌های کم‌ریسک‌تر و فشار بر سهام شده است.

اما شاید مهم‌ترین سیگنال جلسه بعد نه رنگ شاخص در پنج دقیقه نخست، بلکه تغییر مالکیت حقیقی باشد. اگر خروج ۵.۶ همتی امروز متوقف و به ورود پول تبدیل شود، می‌توان درباره بازگشت اعتماد صحبت کرد. اگر خروج سنگین ادامه پیدا کند، سبز شدن مقطعی شاخص نیز الزاماً به معنای پایان اصلاح نخواهد بود.

بازار از شوک اول برگشت، اما ترس هنوز تمام نشده است

بورس تهران چهارشنبه از سقوط بیش از ۱۴۰ هزار واحدی ابتدای معاملات بخشی از مسیر را پس گرفت و افت نهایی به حدود ۸۰ هزار واحد محدود شد. تعداد صف‌های فروش تقریباً نصف شد و بیش از ۲۰۰ نماد از منفی به مثبت برگشتند؛ اتفاقاتی که نشان می‌دهد خریداران در کف‌های روز کاملاً غایب نبودند.

اما سوی دیگر تصویر مهم‌تر است: شاخص هم‌وزن حدود ۱.۵ درصد افت کرده، ۶۴۸ نماد منفی بسته شده‌اند و حدود ۵.۶ همت پول حقیقی از بازار خارج شده است. پول نیز به سمت طلا و دارایی‌های کم‌ریسک‌تر حرکت کرده؛ نشانه‌ای روشن از اینکه فعالان بازار هنوز پایان ریسک سیاسی را باور نکرده‌اند.

بنابراین معاملات امروز را نه می‌توان «سقوط کامل» نامید و نه «بازگشت بورس». بازار از شوک اولیه جان سالم به در برده، اما تا زمانی که وضعیت سیاسی روشن‌تر نشود و پول حقیقی دوباره به سهام برنگردد، ترس همچنان مهم‌ترین معامله‌گر تالار شیشه‌ای خواهد بود.