لوازم خانگی ۱۱۸ درصد گران شد؛ مردم به سمساریها پناه بردند / خرید یخچال نو به رؤیا تبدیل میشود؟
بازار لوازم خانگی ایران وارد مرحله تازهای از رکود تورمی شده است؛ مرحلهای که در آن قیمتها همچنان بالا میروند اما مشتری کالای نو کمتر میشود. تازهترین آمار تورمی نشان میدهد هزینه خرید گروه لوازم خانگی در مرداد ۱۴۰۵ نسبت به مرداد سال گذشته ۱۱۷.۸ درصد افزایش یافته؛ یعنی سبد مشابهی که یک سال قبل ۱۰۰ میلیون تومان هزینه داشت، اکنون بهطور متوسط نزدیک ۲۱۸ میلیون تومان تمام میشود. نتیجه این جهش قیمتی را میتوان در رفتار خانوارها دید؛ تعویض یخچال و لباسشویی عقب افتاده، تعمیر وسایل قدیمی بیشتر شده و بخشی از تقاضا به سمت بازار لوازم استوک و دستدوم حرکت کرده است.
۱۳:۰۰ - ۱۴ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
بر اساس دادههای منتشرشده از تورم مردادماه، تورم نقطهبهنقطه گروه لوازم خانگی به ۱۱۷.۸ درصد رسیده است.
این عدد به معنی رشد ۱۱۷.۸ درصدی قیمت تکتک مدلهای یخچال، تلویزیون یا ماشین لباسشویی نیست؛ بلکه نشان میدهد متوسط قیمت سبد کالاها و خدمات این گروه نسبت به ماه مشابه سال گذشته بیش از دو برابر شده است.
تورم ماهانه این بخش نیز ۴.۷ درصد ثبت شده، در حالی که تورم ماهانه کل کشور ۳.۴ درصد بوده است. فاصله ۱.۳ واحد درصدی نشان میدهد لوازم خانگی حتی سریعتر از متوسط عمومی قیمتها گران شده است.
در شاخص سالانه نیز تورم این گروه ۷۹.۳ درصد در برابر تورم عمومی ۶۹.۹ درصد گزارش شده است.
بنابراین عبارت «دو برابر شدن قیمت لوازم خانگی» از نظر متوسط آماری قابل دفاع است، اما برای مقایسه یک مدل مشخص باید قیمت همان محصول در دو مقطع زمانی بررسی شود.
کالای ۳۰ میلیونی حالا چقدر قیمت دارد؟
اگر فقط اثر تورم نقطهای ۱۱۷.۸ درصدی را بهصورت مثال ساده محاسبه کنیم، کالایی که مرداد سال گذشته ۳۰ میلیون تومان بوده، اکنون تقریباً ۶۵ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان ارزش دارد.
کالای ۵۰ میلیون تومانی در همین محاسبه به حدود ۱۰۸ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان میرسد و سبدی ۱۰۰ میلیون تومانی حدود ۲۱۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان هزینه خواهد داشت.
این محاسبه نشان میدهد چرا خانواری که یک سال قبل برای خرید یخچال، تلویزیون یا لباسشویی پسانداز کرده، امروز ممکن است حتی با همان پسانداز قادر به خرید مدل موردنظر خود نباشد.
مشکل اصلی بازار دقیقاً همینجاست: درآمد خانوار با سرعت قیمت کالای بادوام رشد نکرده است.
چرا مردم به سمت لوازم خانگی دستدوم رفتهاند؟
گزارش میدانی تازه اقتصادآنلاین از افزایش حداقل ۴۰ درصدی تقاضا یا فروش لوازم خانگی دستدوم طی یک سال خبر داده است و میگوید در بازارچههای مرزی نیز عرضه کالاهای استوک و کارکرده بیشتر شده است. این گزارش از بانه، سقز، آستارا، سرو، ریمدان، اینچهبرون، دوغارون و اروندکنار بهعنوان مناطقی نام میبرد که عرضه چنین کالاهایی در آنها پررنگتر شده است.
با این حال این رقم ۴۰ درصدی یک شاخص رسمی منتشرشده توسط مرکز آمار نیست و باید آن را برآورد میدانی بازار تلقی کرد.
اصل روند اما با سایر شواهد همخوان است. حتی گزارشهای مرتبط با الگوی مصرف بعد از جنگ نیز از تعویق خرید کالاهای بادوام، افزایش تعمیر وسایل قدیمی و حرکت خانوارها به سمت گزینههای ارزانتر خبر دادهاند.
برای بسیاری از خانوادهها انتخاب دیگر بین «برند ایرانی و خارجی» نیست؛ انتخاب میان نو یا دستدوم است.
بازار دستدوم چقدر ارزانتر است؟
مزیت اصلی بازار کارکرده، امکان خرید کالایی با اندازه و امکانات بالاتر با بودجه کمتر است.
برای مثال خانوادهای که توان خرید یک یخچال نو با قیمت چند ده یا چند صد میلیون تومان را ندارد، ممکن است نمونه پنج تا هشت سال کارکرده همان رده را با کسری از قیمت کالای نو پیدا کند.
اما کاهش قیمت با افزایش ریسک همراه است.
در یخچال، وضعیت کمپرسور و مدار سرمایش تعیینکننده است. در لباسشویی، موتور، بلبرینگ، برد و دیگ میتوانند هزینههای سنگینی ایجاد کنند. تلویزیون دستدوم نیز ممکن است مشکلات پنل، بکلایت یا تعمیرشدگی قبلی داشته باشد.
این یعنی گاهی یک کالای دستدوم ارزان، پس از چند ماه با هزینه تعمیر بالا از یک کالای نو گرانتر تمام میشود.
به همین دلیل فاصله قیمت خرید نباید تنها معیار تصمیمگیری باشد؛ عمر کالا، مصرف برق، دسترسی به قطعه و سابقه تعمیر اهمیت زیادی دارند.
تعمیر لوازم قدیمی هم دیگر ارزان نیست
راه دوم خانوار برای فرار از خرید کالای نو، تعمیر وسیله قدیمی است؛ اما این گزینه نیز با یک مشکل تازه روبهرو شده است: گرانی قطعات یدکی.
گزارش بازار منتشرشده در ۱۴ شهریور میگوید هرچند مراجعه اولیه برای تعمیر افزایش پیدا کرده، تعداد بیشتری از مشتریان پس از شنیدن هزینه قطعه و تعمیر از انجام کار منصرف میشوند.
در همین گزارش، کاهش حدود ۳۵ درصدی تقاضای خرید خدمات پشتیبانی در پنج ماه گذشته مطرح شده است. این عدد نیز مانند آمار ۴۰ درصدی بازار دستدوم، یک برآورد میدانی است و نه آمار رسمی سراسری.
اما منطق اقتصادی پشت آن روشن است.
اگر تعمیر برد، موتور یا کمپرسور بخش بزرگی از ارزش وسیله کارکرده را تشکیل دهد، مشتری میان سه انتخاب دشوار قرار میگیرد: تعمیر گران، خرید کالای نو بسیار گران یا خرید یک کالای دستدوم دیگر.
قطعات بیکیفیت؛ خطر دوم بازار تعمیرات
افزایش قیمت قطعات اصلی یک پیامد جانبی دیگر نیز دارد؛ جذابتر شدن قطعات ارزان و غیرشرکتی.
گزارشهای بازار نسبت به افزایش استفاده از قطعات یدکی کمکیفیت هشدار دادهاند.
این مسئله میتواند چرخهای معیوب ایجاد کند.
مشتری برای کاهش هزینه از قطعه ارزان استفاده میکند؛ عمر تعمیر کوتاه میشود؛ دستگاه دوباره خراب میشود و هزینه کلی تعمیر افزایش پیدا میکند.
در بعضی تجهیزات، قطعه غیراستاندارد حتی میتواند مصرف انرژی را افزایش دهد یا به سایر اجزای دستگاه آسیب بزند.
به این ترتیب بازار تعمیر که باید عامل افزایش طول عمر لوازم خانگی باشد، در صورت کمبود قطعات باکیفیت ممکن است خودش به عامل بیاعتمادی مصرفکننده تبدیل شود.
جهش دلار چه نقشی در گرانی لوازم خانگی دارد؟
بازار ارز نیز فشار قابل توجهی به این صنعت وارد کرده است.
دلار آزاد در روزهای اخیر حوالی ۲۲۱ هزار تومان معامله شده و در شروع معاملات شنبه ۱۴ شهریور گزارشهایی از حرکت آن به محدوده ۲۲۴ هزار تومان منتشر شده است.
برای مقایسه، در شهریور ۱۴۰۴ نرخ دلار آزاد حوالی ۱۰۰ هزار تومان قرار داشت؛ برای نمونه در ۲۵ شهریور آن سال قیمت ۹۹ هزار و ۸۵۰ تومان گزارش شده بود.
بنابراین ادعای رشد حدود ۱۲۰ درصدی ارز در یک بازه تقریبی یکساله از نظر مرتبه عددی قابل قبول است؛ هرچند محاسبه دقیق بستگی به تاریخ ابتدا و انتهای مقایسه دارد.
لوازم خانگی تولید داخل نیز کاملاً از ارز مستقل نیست. کمپرسور، موتور، قطعات الکترونیکی، مواد اولیه، تجهیزات خط تولید و حتی برخی مواد بستهبندی ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم به نرخ ارز وابسته باشند.
به همین دلیل افزایش دلار با یک فاصله زمانی به قیمت تمامشده تولیدکننده منتقل میشود.
آیا دلار ۲ برابر شود، لوازم خانگی هم دقیقاً ۲ برابر میشود؟
نه.
این رابطه یکبهیک نیست.
میزان ساخت داخل در محصولات و برندهای مختلف متفاوت است. بخشی از هزینه تولید شامل دستمزد، انرژی، حمل، مالیات، هزینه مالی و مواد اولیه داخلی است و مستقیماً با دلار حرکت نمیکند.
از طرف دیگر، در شرایط رکودی تولیدکننده همیشه نمیتواند تمام افزایش هزینه را به مصرفکننده منتقل کند؛ زیرا ممکن است با افزایش بیشتر قیمت، فروش تقریباً متوقف شود.
همین موضوع مفهوم «رکود تورمی» را توضیح میدهد: قیمت بالا میرود، اما فروش الزاماً بیشتر نمیشود و حتی کاهش پیدا میکند.
خطر بزرگتر؛ حذف تدریجی کالای بادوام از سبد خانوار
لوازم خانگی مانند مواد غذایی نیست که خانوار هر روز مجبور به خرید آن باشد. در شرایط فشار اقتصادی، نخستین واکنش مصرفکننده عقب انداختن تعویض کالاست.
یخچال ۱۰ ساله یک سال دیگر کار میکند. تلویزیون جدید خریداری نمیشود. ماشین ظرفشویی از سبد جهیزیه حذف میشود. ماشین لباسشویی تعمیر میشود و خرید مدل بزرگتر به آینده میرود.
همین رفتار باعث میشود سن متوسط وسایل خانگی افزایش پیدا کند.
پیامد آن فقط کاهش رفاه نیست؛ وسایل قدیمی معمولاً مصرف انرژی بالاتری دارند و هزینه تعمیر آنها نیز با افزایش سن بیشتر میشود.
بنابراین جهش قیمت لوازم خانگی میتواند از یک مسئله ساده بازار خردهفروشی به مسئلهای مرتبط با رفاه، مصرف انرژی و کیفیت زندگی خانوار تبدیل شود.
آیا قیمت لوازم خانگی باز هم بالا میرود؟
دادههای فعلی هنوز سیگنال قدرتمندی از کاهش قیمت نمیدهند.
تورم ماهانه ۴.۷ درصدی یعنی حتی پس از جهش سنگین یکساله، قیمتها در مرداد نیز به رشد خود ادامه دادهاند.
از طرف دیگر نرخ ارز در شهریور دوباره صعودی شده است. اگر دلار در محدودههای بالای ۲۲۰ هزار تومان تثبیت شود، هزینه جایگزینی مواد اولیه و قطعات وارداتی نیز بالاتر خواهد ماند.
عامل مقابل، رکود شدید تقاضاست.
تولیدکننده و فروشنده نمیتوانند بدون محدودیت قیمت را بالا ببرند، زیرا بخش بیشتری از مشتریان از بازار خارج میشوند. بنابراین محتملترین سناریو نه لزوماً جهش دائمی و یکدست قیمت، بلکه ادامه گرانی همراه با تخفیف، فروش اقساطی و رقابت شدید برای جذب تعداد کمتر مشتریان است.
بازار نو کوچک میشود، بازار دستدوم بزرگتر
تصویر شهریور ۱۴۰۵ یک تغییر مهم در سبک مصرف خانوار ایرانی را نشان میدهد.
تورم نقطهای لوازم خانگی به ۱۱۷.۸ درصد رسیده، دلار تقریباً بیش از دو برابر سطوح یک سال قبل است و هزینه تعمیر و قطعات نیز افزایش یافته است. در چنین محیطی، گزارش بازار از رشد حدود ۴۰ درصدی تقاضای کالای دستدوم چندان دور از انتظار نیست؛ هرچند این رقم هنوز آمار رسمی محسوب نمیشود.
مسئله اصلی دیگر فقط گران شدن یخچال و لباسشویی نیست؛ مسئله این است که بخشی از خانوارها از بازار کالای نو خارج شدهاند.
اگر روند فعلی تورم و ارز ادامه پیدا کند، بازار لوازم خانگی ایران میتواند بیش از گذشته به دو بخش تقسیم شود: خانوارهایی که با خرید اقساطی یا نقدی همچنان سراغ کالای نو میروند و گروه بزرگتری که میان تعمیر وسیله قدیمی و خرید کالای دستدوم یکی را انتخاب میکنند.
این همان نقطهای است که جهش قیمت یک کالای بادوام، آرامآرام به تغییر سبک زندگی تبدیل میشود.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
پربحث
