فولاد ایرانیان
هشدار تند رئیس کمیسیون امنیت ملی به آژانس؛ «پاسخ ایران غیرقابل پیشبینی خواهد بود» / تهران در انتظار تصمیم شورای حکام
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در میانه نشست حساس شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، شدیدترین هشدارهای اخیر تهران به رافائل گروسی و اعضای این نهاد را مطرح کرد. او آژانس را متهم کرد که از یک سازمان فنی به «بنگاه سیاسی» تبدیل شده و هشدار داد هر اقدام خصمانه علیه منافع ایران با پاسخی «غیرقابل پیشبینی» روبهرو خواهد شد. این اظهارات در شرایطی بیان میشود که آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان پیشنویس قطعنامهای را آماده کردهاند که میتواند پرونده پادمانی ایران را بار دیگر به شورای امنیت سازمان ملل بکشاند؛ در مقابل، گروسی میگوید بیش از یک سال است آژانس اطلاعات کافی برای راستیآزمایی بخش مهمی از مواد هستهای ایران در اختیار ندارد.
۱۴:۱۴ - ۱۷ شهريور ۱۴۰۵
وانانیوز|
نشست فصلی شورای حکام از ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ در وین آغاز شده و پرونده ایران یکی از مهمترین موضوعات آن است. درست در همین فضا، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس حمله لفظی کمسابقهای به مدیرکل آژانس مطرح کرده است.
ابراهیم عزیزی گفته مشکل اصلی آژانس در شرایط کنونی، «سیاسی شدن» این نهاد است و رافائل گروسی را متهم کرده که به جای مدیریت یک نهاد بیطرف بینالمللی، در راستای منافع قدرتهای غربی حرکت میکند. او این ارزیابی را تنها موضع ایران ندانسته و مدعی شده کشورهای دیگری نیز نسبت به عملکرد سیاسی آژانس انتقاد دارند.
این انتقاد در واقع ادامه یکی از اصلیترین خطوط تقابل تهران و آژانس طی ماههای گذشته است. مقامات ایرانی بارها گفتهاند گزارشهای پادمانی و تصمیمات شورای حکام تحت تأثیر فشار آمریکا و اروپا قرار دارد؛ در مقابل، آژانس تأکید میکند فعالیت آن «فنی، مستقل و بیطرفانه» است و مأموریتش اجرای تعهدات پادمانی کشورهای عضو است. گروسی نیز در سخنرانی افتتاحیه نشست جاری، کار آژانس را «بیطرف و کارشناسی» توصیف کرده است.
آیا آژانس حمله به تأسیسات هستهای ایران را محکوم نکرد؟
یکی از محورهای اصلی انتقاد عزیزی به رفتار آژانس پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران بازمیگردد.
او گفته آژانس حتی از یک محکومیت ساده نیز خودداری کرد؛ موضعی که طی ماههای گذشته بارها از سوی مقامهای ایرانی تکرار شده است.
اما این موضوع یک ظرافت مهم دارد. آژانس و شخص گروسی در سال ۲۰۲۵ تصریح کردند که تأسیسات هستهای «نباید هدف حمله قرار گیرند» و مدیرکل همچنین به قطعنامههای کنفرانس عمومی اشاره کرد که حمله مسلحانه به تأسیسات هستهای صلحآمیز را مغایر اصول منشور سازمان ملل، حقوق بینالملل و اساسنامه آژانس میداند.
بنابراین اختلاف اصلی بر سر نوع و شدت واکنش سیاسی است. تهران معتقد است بیان نگرانیهای فنی و هشدار درباره خطرات پرتوی معادل محکومیت صریح مهاجمان نیست و انتظار داشته شورای حکام یا مدیرکل، آمریکا و اسرائیل را مشخصاً محکوم کنند.
در مقابل، گروسی در گزارشها و بیانیههایش بیشتر بر خطرات ایمنی، امنیت هستهای و پیامدهای احتمالی حمله تمرکز کرده است. او حتی در سال ۲۰۲۵ درباره بوشهر هشدار داده بود یک حمله مستقیم به این نیروگاه میتواند پیامدهای بسیار جدی پرتوی برای منطقه داشته باشد.
هشدار تازه تهران در آستانه قطعنامه احتمالی
مهمترین بخش اظهارات رئیس کمیسیون امنیت ملی اما به تصمیم احتمالی شورای حکام مربوط میشود.
عزیزی هشدار داده اگر آژانس یا شورای حکام اقدامی علیه ایران انجام دهند که منافع کشور را تحت تأثیر قرار دهد، تهران پاسخ خواهد داد و ماهیت این پاسخ را «غیرقابل پیشبینی» توصیف کرده است. او همچنین گفته ایران ظرفیتهایی برای مواجهه با شورای حکام و شورای امنیت در اختیار دارد که در صورت لزوم از آنها استفاده خواهد کرد.
این جملات در خلأ مطرح نشدهاند.
رویترز و آسوشیتدپرس گزارش دادهاند آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان پیشنویس قطعنامهای تهیه کردهاند که از شورای حکام میخواهد موضوع عدم اجرای تعهدات پادمانی ایران را به شورای امنیت سازمان ملل گزارش کند. در صورت تصویب، این اقدام نخستین حرکت از این جنس طی حدود دو دهه خواهد بود.
البته ارجاع پرونده به شورای امنیت الزاماً به معنای اعمال فوری تحریمهای تازه نیست. هر اقدام بعدی در شورای امنیت با ملاحظات سیاسی و احتمال استفاده روسیه یا چین از حق وتو روبهرو خواهد بود.
گروسی چه میگوید؟ نگرانی درباره اورانیوم ۶۰ درصدی
در سوی مقابل، آژانس نیز ادعاهای مشخصی درباره وضعیت برنامه هستهای ایران دارد.
گروسی در نشست جاری گفته آژانس طی دوره گزارشدهی اخیر نتوانسته اطلاعات مورد نیاز درباره مواد و تأسیسات هستهای اعلامشده ایران را به دست آورد و امکان راستیآزمایی میدانی در برخی سایتهای کلیدی را نداشته است. او تأکید کرده بیش از یک سال از زمانی میگذرد که آژانس «تداوم آگاهی» خود درباره بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را از دست داده است.
بر اساس آخرین برآورد آژانس پیش از حملات گسترده، ایران حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد در اختیار داشت. آژانس میگوید از زمان حملات و محدود شدن دسترسی بازرسان، اطلاعات بهروز و کاملی درباره سرنوشت این مواد ندارد.
ایران در مقابل همواره تأکید کرده برنامه هستهایاش اهداف صلحآمیز دارد و کاهش همکاریها یا محدودیتهای ایجادشده باید در بستر حملات نظامی، خسارت به تأسیسات و نگرانیهای امنیتی پس از آن دیده شود.
همین تفاوت روایت، اکنون هسته اصلی اختلاف تهران و آژانس را شکل میدهد.
«ایران پس از جنگ رمضان»؛ پیام سیاسی پشت سخنان عزیزی چیست؟
عزیزی در بخش دیگری از صحبتهایش تأکید کرده طرفهای خارجی باید بدانند با «ایران پس از جنگ رمضان» روبهرو هستند و شرایط کشور را با دوره پیش از جنگ مقایسه نکنند.
این تعبیر پیشتر نیز از سوی او استفاده شده بود. رئیس کمیسیون امنیت ملی در ماههای گذشته استدلال کرده بود جنگ ۴۰ روزه موسوم به «رمضان» محاسبات بازیگران منطقهای و بینالمللی درباره ایران را تغییر داده است.
بنابراین این عبارت بیش از آنکه یک توضیح هستهای باشد، پیام بازدارندگی سیاسی است: تهران میخواهد به غرب نشان دهد پاسخ احتمالی ایران به فشارهای تازه محدود به چارچوبهای قبل از درگیریهای نظامی نخواهد بود.
اما اینکه «ظرفیتهای» مورد اشاره رئیس کمیسیون امنیت ملی دقیقاً شامل چه اقداماتی است، مشخص نشده است. او عمداً جزئیات این پاسخها را بیان نکرده و به همین دلیل نباید از سخنانش نتیجه گرفت که تصمیم مشخصی برای کاهش بیشتر همکاری هستهای یا اقدام دیگری اتخاذ شده است.
آیا ایران میتواند همکاری با آژانس را بیشتر کاهش دهد؟
از منظر فنی، ایران طی یک سال گذشته بخشی از همکاری و دسترسیهای آژانس را محدود کرده است.
گزارشهای رسمی آژانس نشان میدهد پس از حملات ژوئن ۲۰۲۵، فعالیتهای راستیآزمایی میدانی متوقف شد و بازرسان برای دلایل ایمنی از کشور خارج شدند. سپس ایران قانونی برای تعلیق همکاری تصویب کرد و آژانس برای مدت طولانی به بسیاری از تأسیسات تحت پادمان دسترسی نداشت؛ بوشهر از استثناهای اصلی بود.
از این رو، هر واکنش تازه تهران میتواند از نظر نظری شامل کاهش بیشتر سطح همکاری، محدودیتهای جدید یا اقدامات حقوقی و دیپلماتیک باشد؛ اما تا زمانی که مقامهای رسمی تصمیم مشخصی اعلام نکنند، نسبت دادن یک گزینه معین به ایران صرفاً گمانهزنی است.
شورای حکام در آستانه یک تصمیم پرهزینه
تنش فعلی تهران و آژانس از یک اختلاف فنی ساده فراتر رفته است.
غرب میگوید بدون دسترسی و اطلاعات کافی درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا، آژانس نمیتواند درباره ماهیت کاملاً صلحآمیز برنامه ایران اطمینان بدهد. ایران نیز استدلال میکند نمیتوان تأسیسات تحت پادمان یک کشور را بمباران کرد و سپس همان کشور را به دلیل پیامدهای امنیتی و کاهش همکاری تحت فشار قرار داد.
این دو روایت اکنون در شورای حکام مقابل هم قرار گرفتهاند.
اگر قطعنامه پیشنهادی آمریکا و سه کشور اروپایی تصویب شود و مسیر گزارش به شورای امنیت باز شود، اختلاف تهران و غرب یک پله دیگر تشدید خواهد شد. اگر طرح تعدیل یا متوقف شود، فرصت بیشتری برای مذاکره فنی میان ایران و آژانس باقی میماند.
در چنین شرایطی، هشدار ابراهیم عزیزی را باید بخشی از تلاش تهران برای افزایش هزینه سیاسی تصویب قطعنامه دانست؛ هشداری که میگوید ایران قصد ندارد در برابر فشار تازه شورای حکام صرفاً به اعتراض دیپلماتیک اکتفا کند.
با این حال تعیینکنندهترین اتفاق نه لحن تند مقامهای دو طرف، بلکه تصمیمی است که در روزهای باقیمانده نشست وین گرفته خواهد شد؛ تصمیمی که میتواند مشخص کند پرونده هستهای ایران به سمت یک دور تازه از تقابل در شورای امنیت میرود یا هنوز فضایی برای بازگشت به مسیر همکاری و مذاکره باقی مانده است.
پرونده ویژه
لینک کپی شد
ارسال نظر
جدیدترین اخبار
روی خط
