قیمت برنج هاشمی امروز ۱۷ شهریور ۱۴۰۵؛ فاصله عجیب شالیزار تا بازار، کیسه ۱۰ کیلویی تا ۶.۳ میلیون تومان

بررسی بازار نشان می‌دهد دامنه قیمت برنج هاشمی به‌شدت تحت تأثیر برند، محل تولید، میزان شکستگی، سورت، بسته‌بندی و محل عرضه قرار گرفته است.

در میان نرخ‌های فعلی بازار، برنج هاشمی اشرافی بوستان عرش در کیسه ۱۰ کیلویی با قیمت حدود ۵ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان عرضه می‌شود. برنج طارم هاشمی کشت اول رضوی نیز در بسته ۱۰ کیلویی حدود ۶ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان قیمت دارد.

قیمت برنج هاشمی آستانه اشرفیه پاینده برای کیسه ۱۰ کیلویی به حدود ۶ میلیون و ۵۰ هزار تومان رسیده و سرالاشه هاشمی گیلان طبیعت نیز در همین وزن با نرخ حدود ۴ میلیون و ۴۹۹ هزار تومان عرضه می‌شود.

به این ترتیب، حتی در میان محصولاتی که همگی با نام هاشمی یا ترکیبی از هاشمی عرضه می‌شوند، اختلاف قیمت یک کیسه ۱۰ کیلویی می‌تواند به حدود دو میلیون تومان برسد.

قیمت برنج هاشمی در گیلان؛ کیلویی ۳۹۸ تا ۴۸۹ هزار تومان

مقایسه قیمت خرده‌فروشی با نرخ مبدأ تصویر جالب‌تری ارائه می‌کند.

یک مرکز تخصصی عرضه برنج در گیلان که قیمت‌های خود را امروز ۱۷ شهریور به‌روزرسانی کرده، دامنه قیمت برنج هاشمی را کیلویی ۳۹۸ تا ۴۸۹ هزار تومان اعلام کرده است. در همین منبع، برنج هاشمی ممتاز ۱۰ کیلویی ۴ میلیون و ۸۹۰ هزار تومان و نمونه یک‌بار الک‌شده حدود ۴ میلیون و ۴۵۰ هزار تومان قیمت‌گذاری شده است.

این اختلاف قیمت تا حد زیادی طبیعی است. برنجی که مستقیماً در منطقه تولید فروخته می‌شود هنوز ممکن است هزینه حمل به تهران، انبارداری، بسته‌بندی تجاری، سود عمده‌فروش و خرده‌فروش را به‌طور کامل در قیمت خود نداشته باشد.

اما زمانی که یک محصول مشابه در بازار مصرف با اختلاف بسیار بالاتر عرضه می‌شود، پرسش درباره سهم واسطه‌ها و هزینه شبکه توزیع جدی‌تر می‌شود.

برنج هاشمی کیلویی ۷۲۰ هزار تومان واقعیت دارد؟

در هفته نخست شهریور نیز گزارش‌هایی از عرضه برخی نمونه‌های هاشمی با قیمت تا کیلویی ۷۲۰ هزار تومان منتشر شد. همان گزارش‌ها کف قیمت برخی محصولات هاشمی را حدود ۴۵۰ هزار تومان اعلام می‌کردند.

بنابراین عدد ۷۲۰ هزار تومان را نباید به کل بازار تعمیم داد. این رقم بیشتر مربوط به بعضی برندها، بسته‌بندی‌ها یا نمونه‌های ممتاز در خرده‌فروشی است و به معنای آن نیست که تمام برنج هاشمی کشور در چنین سطحی معامله می‌شود.

اتفاقاً داده‌های بازار امروز نشان می‌دهد یک بازار چندلایه شکل گرفته است؛ محصول فله و عمده یک قیمت دارد، برنج سورت‌شده و ممتاز قیمت دیگری و محصول برنددار در فروشگاه‌های شهری می‌تواند با نرخ بسیار بالاتری فروخته شود.

چرا قیمت از گیلان تا تهران این‌قدر تغییر می‌کند؟

معمولاً نخستین متهم افزایش فاصله قیمت، «دلال» معرفی می‌شود؛ اما واقعیت زنجیره تأمین کمی پیچیده‌تر است.

از زمانی که شالی از زمین کشاورز خارج می‌شود تا وقتی برنج بسته‌بندی‌شده به دست مصرف‌کننده می‌رسد، هزینه خشک‌کردن، تبدیل شالی، بوجاری، جداسازی شکستگی، سورت، بسته‌بندی، حمل، انبارداری و توزیع به قیمت اضافه می‌شود.

از سوی دیگر، هر حلقه تجاری نیز حاشیه سود خود را دریافت می‌کند. هرچه تعداد واسطه‌ها بیشتر شود، امکان افزایش فاصله قیمت تولیدکننده و مصرف‌کننده نیز بیشتر خواهد شد.

رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی تهران در ۱۲ شهریور اعلام کرده بود برنج ایرانی در عمده‌فروشی‌ها حدود ۲۸۰ تا ۴۴۰ هزار تومان عرضه می‌شود و با احتساب سود قانونی باید به مصرف‌کننده برسد. او همچنین از کاهش حدود ۲۵ درصدی قیمت‌ها نسبت به سطوح قبلی خبر داده بود.

این اعداد مربوط به کل بازار برنج ایرانی هستند و مشخصاً قیمت هاشمی ممتاز را نشان نمی‌دهند، اما اختلاف میان عمده‌فروشی و برخی نرخ‌های بالای خرده‌فروشی را برجسته می‌کنند.

فصل برداشت چرا هنوز برنج را ارزان نکرده است؟

به‌طور معمول با آغاز برداشت محصول جدید، عرضه بالا می‌رود و فشار قیمت باید کاهش پیدا کند. همین اتفاق نیز تا حدی رخ داده است.

رئیس اتحادیه بنکداران پیش‌تر اعلام کرده بود افزایش عرضه و آغاز فصل برداشت باعث کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی برخی قیمت‌های برنج شده است.

اما «کاهش قیمت» با «ارزان شدن برای مصرف‌کننده» یک مفهوم نیست.

وقتی یک محصول در ماه‌های قبل جهش بسیار بزرگی داشته، افت ۲۰ درصدی آن ممکن است فقط بخشی از افزایش قبلی را جبران کند و سطح نهایی همچنان برای خانوار بسیار گران باشد.

از سوی دیگر، قیمت محصول جدید همیشه بلافاصله در تمام فروشگاه‌ها منعکس نمی‌شود؛ موجودی قدیمی، قراردادهای قبلی، هزینه بسته‌بندی و مقاومت فروشندگان در برابر کاهش نرخ می‌تواند باعث شکل‌گیری پدیده‌ای شود که اقتصاددانان آن را چسبندگی قیمت می‌نامند.

هاشمی ممتاز، یک‌بار الک یا سرالاشه؛ تفاوت قیمت از کجا می‌آید؟

یکی از دلایل اختلاف شدید قیمت‌ها، یکسان نبودن کالایی است که با عنوان «هاشمی» عرضه می‌شود.

برای مثال یک تولیدکننده گیلانی، نمونه یک‌بار الک‌شده را دارای مقداری شکستگی معرفی می‌کند و محصول ممتاز خود را پس از دو مرحله بوجاری و سورت دقیق‌تر با قیمت بالاتری می‌فروشد. همین مرکز قیمت هاشمی ممتاز را ۴۸۹ هزار تومان و یک‌بار الک‌شده را حدود ۴۴۵ هزار تومان برای هر کیلو اعلام کرده است.

در طرف دیگر، «سرالاشه» اساساً درصد بالاتری از دانه‌های شکسته دارد و به همین دلیل معمولاً باید ارزان‌تر از نمونه دانه کامل ممتاز باشد.

بنابراین مقایسه صرف قیمت دو بسته بدون توجه به درصد شکستگی، خلوص و کیفیت سورت می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

«سه الکه» و «چهار الکه»؛ مراقب ادبیات تبلیغاتی باشید

در بخشی از بازار از اصطلاحاتی مانند «سه الکه»، «چهار الکه» یا حتی عبارات مشابه برای معرفی محصول فوق‌ممتاز استفاده می‌شود.

با این حال این عبارات را نباید به‌طور خودکار معادل یک درجه‌بندی استاندارد رسمی دانست. یک مرکز تخصصی تولید هاشمی در گیلان نیز صراحتاً اعلام کرده در فرآوری معمول خود از یک یا دو مرحله الک و بوجاری استفاده می‌کند و اصطلاح «سه الکه» را فاقد معنای فنی مشخص در فرآیند خودش می‌داند.

بنابراین بهتر است خریدار به‌جای اتکا به عبارت درج‌شده روی کیسه، درباره درصد شکستگی، خلوص رقم، سال برداشت، محل تولید و کیفیت واقعی پخت سؤال کند.

برنج هاشمی ارزان می‌شود یا دوباره گران؟

داده‌های امروز سیگنال یک‌طرفه‌ای ارائه نمی‌کنند.

از یک سو محصول تازه وارد بازار شده، عرضه افزایش یافته و اتحادیه بنکداران از کاهش قیمت عمده‌فروشی خبر داده است. این عوامل می‌توانند مانع جهش سریع قیمت شوند.

از سوی دیگر، نرخ‌های خرده‌فروشی همچنان بالاست و برخی برندهای ممتاز بالاتر از ۶۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلو فروخته می‌شوند. همچنین اختلاف زیاد بین مبدأ و فروشگاه نشان می‌دهد کاهش قیمت در ابتدای زنجیره الزاماً با همان سرعت به مصرف‌کننده منتقل نمی‌شود.

به همین دلیل، مهم‌ترین متغیر هفته‌های آینده حجم واقعی عرضه محصول جدید و رفتار شبکه توزیع خواهد بود. اگر محصول نو با حجم بالا وارد بازار شود و رقابت میان فروشندگان افزایش پیدا کند، احتمال تعدیل بیشتر قیمت وجود دارد. اما نگهداری کالا در انبار یا شکل‌گیری تقاضای قوی می‌تواند این روند را کند کند.

بازار هاشمی؛ برنجی لوکس‌تر از همیشه

آنچه در شهریور ۱۴۰۵ بیش از همه جلب توجه می‌کند، تبدیل تدریجی برنج هاشمی به کالایی بسیار گران برای خانوار متوسط است.

یک کیسه ۱۰ کیلویی با قیمت ۵.۵ تا ۶.۳ میلیون تومان یعنی خانواده‌ای با مصرف ماهانه ۲۰ کیلو برنج باید تنها برای این قلم غذایی بیش از ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان هزینه کند.

در چنین شرایطی، خرید مستقیم از تولیدکننده معتبر می‌تواند بخشی از هزینه واسطه‌گری را کاهش دهد، اما مهم‌تر از محل خرید، اطمینان از اصالت و مقایسه قیمت براساس کیفیت واقعی است.

بازار امروز نشان می‌دهد یک «قیمت واحد» برای برنج هاشمی وجود ندارد؛ از حدود ۳۹۸ هزار تومان در برخی سطوح مبدأ تا بیش از ۶۰۰ هزار تومان برای محصولات ممتاز بسته‌بندی‌شده و حتی نرخ‌های نزدیک ۷۲۰ هزار تومان در برخی عرضه‌های خاص.

داستان اصلی بازار برنج هاشمی در شهریور نه فقط گرانی، بلکه شکاف بزرگ میان قیمت تولید، عمده‌فروشی و قفسه فروشگاه است؛ شکافی که تعیین می‌کند افزایش عرضه محصول تازه واقعاً به سفره خانوار برسد یا فقط در آمارها باقی بماند.