پزشکیان در گفت‌وگو با CBS: آماده مذاکره‌ایم اما اعتماد باید بازسازی شود | جزئیات پیشنهاد ۷ روزه ایران درباره هرمز

گفت‌وگوی پزشکیان با مارگارت برنان برای برنامه «Face the Nation» شبکه CBS روز ۲۵ سپتامبر در نیویورک ضبط شده و قرار است ۲۷ سپتامبر پخش شود. متن کامل آن از سوی CBS منتشر شده است. مصاحبه در فضایی انجام شده که تنها چند روز از سخنرانی رئیس‌جمهور ایران در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل و فعال شدن دوباره تماس‌های دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن می‌گذرد.

پیشنهاد ۷ روزه ایران برای بازگشایی تنگه هرمز چیست؟

یکی از مهم‌ترین محورهای گفت‌وگوی CBS، طرحی بود که به گفته مجری از طریق میانجیگران به آمریکا منتقل شده است.

پزشکیان توضیح داد تهران آمادگی دارد روندی مرحله‌ای را بر پایه تفاهم‌های پیشین آغاز کند و در صورت پذیرش چارچوب از سوی واشنگتن، نخست موانع موجود بر سر تردد و تجارت برطرف شود و سپس مذاکرات درباره سایر اختلافات ادامه پیدا کند. او گفت ایران همچنان خود را متعهد به تفاهم قبلی می‌داند، اما معتقد است طرف مقابل نیز باید تعهدات خود را اجرا کند.

این بخش از سخنان پزشکیان با گزارش روز ۲۴ سپتامبر رویترز همخوانی دارد. رویترز به نقل از منابع ایرانی، منطقه‌ای و غربی گزارش داد مذاکره‌کنندگان دو کشور در نیویورک در حال بررسی یک توافق مرحله‌ای هستند که در مرحله نخست می‌تواند شامل بازگشایی تنگه هرمز از سوی تهران و کاهش یا پایان محاصره اقتصادی آمریکا علیه ایران باشد. دسترسی ایران به بخشی از دارایی‌های مسدودشده نیز از گزینه‌های مورد بحث عنوان شده است.

اما همان گزارش تأکید می‌کند که اختلاف اصلی پابرجاست: هیچ‌یک از دو طرف تمایل ندارد نخستین طرفی باشد که اهرم فشار خود را کنار می‌گذارد. بنابراین صحبت از یک مسیر مذاکراتی است، نه توافق نهایی.

پزشکیان چرا دیدار مستقیم با ترامپ را نپذیرفت؟

مارگارت برنان چند بار از رئیس‌جمهور ایران پرسید آیا حاضر است مستقیماً با دونالد ترامپ دیدار کند.

پزشکیان پاسخ صریح «بله» یا «خیر» نداد و مسئله اصلی را بی‌اعتمادی عمیق میان دو کشور عنوان کرد. او مجموعه‌ای از توافق‌ها و مذاکرات پیشین را مثال زد و گفت از نگاه تهران، آمریکا در موارد مختلف به تعهداتش پایبند نمانده است. او همچنین حملات آمریکا و اسرائیل در جریان درگیری‌های اخیر را یکی از عوامل اصلی تشدید بی‌اعتمادی معرفی کرد. اینها مواضع و ارزیابی‌های رئیس‌جمهور ایران در مصاحبه است.

در سوی مقابل، موضع دولت آمریکا متفاوت است. یک مقام کاخ سفید در گفت‌وگو با رویترز گفته واشنگتن معتقد است ایران برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار دارد و ترامپ تصمیم خود را بر اساس آنچه منافع آمریکا می‌داند اتخاذ خواهد کرد. همین تفاوت در روایت دو طرف نشان می‌دهد بازسازی اعتماد، علاوه بر اختلافات فنی، خود به یکی از موضوعات اصلی مذاکرات تبدیل شده است.

چراغ سبز پزشکیان به مذاکره درباره برنامه هسته‌ای

شاید مهم‌ترین بخش مصاحبه برای آینده مذاکرات، پاسخ پزشکیان درباره برنامه هسته‌ای ایران باشد.

مجری CBS پرسید آیا پیشنهاد دیپلماتیک تهران می‌تواند شامل اعمال محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای، بدون کنار گذاشتن کامل آن، باشد. پزشکیان پاسخ داد ایران با مذاکره در این زمینه موافق است و چنین موضوعاتی را در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، NPT، و سایر سازوکارهای بین‌المللی قابل توافق دانست. او بار دیگر موضع رسمی تهران مبنی بر عدم تلاش برای ساخت سلاح هسته‌ای را تکرار کرد.

این موضع با سخنان پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل نیز همسو است. او روز ۲۳ سپتامبر در سخنرانی خود اعلام کرد ایران از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز عقب‌نشینی نخواهد کرد و در عین حال قصد ساخت سلاح هسته‌ای ندارد.

اختلاف تهران و آژانس بر سر بازرسی‌ها

موضوع بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بخش حساس دیگری از مصاحبه بود.

برنان به رقم حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد اشاره کرد و پرسید آیا تهران اجازه دسترسی دوباره بازرسان را خواهد داد. پزشکیان گفت بازرسی می‌تواند یکی از موضوعاتی باشد که در جریان مذاکرات درباره چارچوب آن توافق شود.

در اینجا یک نکته فنی اهمیت دارد: رقم ۴۴۰.۹ کیلوگرم موجودی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد، برآورد آژانس از وضعیت ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ است و یک رقم به‌روز از موجودی فعلی ایران محسوب نمی‌شود. گزارش ژوئن ۲۰۲۶ مدیرکل آژانس می‌گوید به دلیل نبود دسترسی کافی، آژانس قادر نیست اندازه، ترکیب یا محل فعلی این ذخایر را تأیید کند.

بنابراین یکی از مسائل اصلی هر توافق هسته‌ای احتمالی، نه فقط میزان غنی‌سازی، بلکه بازسازی نظام راستی‌آزمایی و تعیین وضعیت دقیق مواد هسته‌ای خواهد بود.

پزشکیان درباره رهبر جدید ایران چه گفت؟

CBS همچنین درباره ساختار تصمیم‌گیری در ایران و میزان ارتباط پزشکیان با رهبر جدید جمهوری اسلامی سؤال کرد.

رئیس‌جمهور گفت تاکنون دو دیدار با رهبر داشته و مذاکرات و مواضع دیپلماتیک دولت با هماهنگی ساختار تصمیم‌گیری کشور انجام می‌شود. او از وجود یک تیم شش‌نفره متشکل از نمایندگان نهادهای مختلف از جمله دولت، مجلس و بخش‌های نظامی و امنیتی سخن گفت که درباره مسائل مهم تصمیم‌گیری می‌کنند.

برنان همچنین درباره وضعیت جسمی رهبر جدید سؤال کرد. پزشکیان که پزشک است، گفت در آخرین دیدار چندساعته نشانه‌ای از مشکل جسمی مشاهده نکرده است. این صرفاً ارزیابی اعلام‌شده از سوی پزشکیان در این مصاحبه است و CBS نیز در متن منتشرشده تأیید پزشکی مستقلی برای آن ارائه نکرده است.

پرونده اعتراضات داخلی هم به مصاحبه کشیده شد

مصاحبه تنها به سیاست خارجی محدود نبود.

برنان به یافته‌های نهادهای حقوق بشری درباره برخورد با معترضان در ایران اشاره کرد و یادآور شد پزشکیان پیش‌تر بابت کشته شدن افراد غیرمسلح ابراز تأسف کرده بود.

پزشکیان در پاسخ میان معترضان غیرمسلح و افرادی که به گفته او سلاح حمل کرده‌اند تفکیک قائل شد. او پذیرفت که افراد بی‌گناهی در جریان اعتراضات کشته شده‌اند و گفت اتفاقاتی رخ داده که نباید رخ می‌داد، اما همزمان ادعا کرد گروه‌های مسلح نیز در میان اعتراضات حضور داشته‌اند.

این بخش نمونه دیگری از اختلاف روایت‌ها درباره تحولات داخلی ایران است و ادعاهای هر طرف نیازمند بررسی مستقل است.

آزادی زندانیان آمریکایی؛ تهران آن را راه بازسازی اعتماد نمی‌داند

CBS همچنین درباره دو شهروند آمریکایی زندانی در ایران و احتمال آزادی آنها به عنوان اقدامی برای ایجاد اعتماد سؤال کرد.

پزشکیان این فرض را زیر سؤال برد و به مبادله زندانیان و انتقال دارایی‌های ایران در سال‌های گذشته اشاره کرد. او مدعی شد تهران در تجربه‌های پیشین به تعهد خود عمل کرده اما آمریکا تعهدات مالی مورد انتظار ایران را به طور کامل اجرا نکرده است.

موضوع زندانیان و دارایی‌های مسدودشده در مذاکرات ایران و آمریکا سابقه‌ای طولانی دارد و احتمالاً در هر توافق گسترده‌تر نیز یکی از پرونده‌های مورد مذاکره خواهد بود.

آیا دیدار پزشکیان و ترامپ هنوز ممکن است؟

از متن گفت‌وگوی CBS نمی‌توان نتیجه گرفت که درِ ملاقات مستقیم کاملاً بسته شده است.

پزشکیان چند بار تأکید کرد ایران همچنان آماده گفت‌وگوست، اما از واشنگتن می‌خواهد ابتدا با اجرای تفاهم‌های موجود نشان دهد که توافق‌ها قابلیت اجرا دارند. او دیدار مستقیم را رد قطعی نکرد، ولی بازگشت اعتماد را پیش‌شرط حرکت به چنین مرحله‌ای دانست.

ترامپ نیز پیش از این گفته بود برای ملاقات با پزشکیان در نیویورک آمادگی دارد. در همین سفر، استیو ویتکاف و جرد کوشنر با مقام‌های ایرانی تماس‌هایی داشته‌اند و گزارش‌های مستقل از فعال شدن دوباره کانال مذاکره حکایت دارند.

پیام اصلی مصاحبه پزشکیان با CBS چه بود؟

گفت‌وگوی رئیس‌جمهور ایران با CBS سه پیام اصلی داشت: تهران همچنان دیپلماسی را کنار نگذاشته، درباره چارچوب برنامه هسته‌ای آماده مذاکره است و بازگشایی تنگه هرمز را بخشی از یک معامله مرحله‌ای گسترده‌تر می‌بیند؛ اما در مقابل، اجرای تعهدات قبلی و کاهش بی‌اعتمادی را پیش‌شرط پیشرفت مذاکرات می‌داند.

گزارش‌های رویترز نیز نشان می‌دهد طرف آمریکایی و ایرانی در نیویورک دست‌کم در حال بررسی همین منطق مرحله‌ای هستند؛ با این تفاوت که بر سر ترتیب اقدامات، دامنه امتیازات و تضمین دوام توافق هنوز اختلاف وجود دارد.

در نتیجه، مصاحبه پزشکیان را نمی‌توان نشانه حصول توافق دانست، اما در مقایسه با هفته‌های گذشته نشان می‌دهد کانال دیپلماسی میان تهران و واشنگتن فعال است و موضوع تنگه هرمز، تحریم‌ها و پرونده هسته‌ای اکنون در یک بسته مذاکراتی به هم پیوند خورده‌اند. سرنوشت این مسیر به این بستگی دارد که دو طرف بتوانند بر سر ترتیب اقدامات و سازوکاری برای اجرای قابل راستی‌آزمایی تعهدات به تفاهم برسند.