سقوط ایران در رنکینگ فیفا؛ تیم ملی در آستانه رتبه ۲۳ جهان / دو شکست و زنگ خطر ۱۰۰ روز مانده به جام ملت‌ها

نتایج فیفادی مهر برای ایران فقط دو شکست معمولی در مسابقات دوستانه نبود. شاگردان امیر قلعه‌نویی ابتدا در فرغانه با نتیجه ۳ بر یک مقابل ازبکستان شکست خوردند و پنج روز بعد در کازان نیز ۲ بر صفر مغلوب روسیه شدند.

حاصل دو مسابقه برای ایران روشن بود: پنج گل خورده، یک گل زده و دو شکست متوالی؛ آن هم در مقطعی که جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ هر روز نزدیک‌تر می‌شود.

این نتایج اکنون علاوه بر مباحث فنی، روی جایگاه ایران در رنکینگ جهانی نیز سایه انداخته است.

ایران واقعاً تیم بیست‌وسوم جهان شده است؟

اینجا یک نکته مهم آماری وجود دارد.

تا زمان تنظیم این گزارش، آخرین رتبه رسمی منتشرشده توسط فیفا همچنان جایگاه ۲۲ جهان را برای ایران ثبت کرده است. صفحه رسمی فیفا می‌گوید آخرین به‌روزرسانی رسمی در ۲۰ ژوئیه انجام شده و به‌روزرسانی بعدی برای ۷ اکتبر ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است. فیفا همچنین تأکید می‌کند رتبه‌های زنده تا زمانی که همه بازی‌ها به‌عنوان مسابقات رسمی «A» تأیید نشوند، غیررسمی محسوب می‌شوند.

داده‌های به‌روزشده سرویس‌های آماری نیز در حال حاضر ایران را با ۱۶۰۹.۸۵ امتیاز در رده ۲۲ و اتریش را با ۱۵۹۸.۸۲ امتیاز در رتبه ۲۳ نشان می‌دهند.

بنابراین خبر «ایران رسماً ۲۳ جهان شد» هنوز زودهنگام است.

آنچه منتشر شده بیشتر به محاسبات اولیه و غیررسمی پس از دو شکست اخیر مربوط است. نتیجه نهایی زمانی مشخص خواهد شد که فیفا امتیازات فیفادی مهر را در به‌روزرسانی رسمی بعدی اعمال کند.

اگر ایران ۲۳ شود، اتفاقی سه‌ساله رخ داده است

اهمیت رتبه ۲۳ فقط یک پله سقوط نیست.

ایران در ژوئن ۲۰۲۳ پس از قهرمانی در تورنمنت کافا با دو پله صعود به رتبه ۲۲ رسید. گزارش‌های همان مقطع امتیاز ایران را ۱۵۵۶.۵۹ و جایگاهش را ۲۲ جهان اعلام کرده بودند.

پس از آن تیم ملی عمدتاً در جمع حدود ۱۸ تا ۲۲ تیم نخست جهان باقی ماند.

آمار رسمی فیفا نشان می‌دهد ایران در سال ۲۰۲۴ بهترین و بدترین رتبه‌ای بین ۱۸ و ۲۰ داشت و در سال ۲۰۲۵ نیز بین رتبه‌های ۱۸ تا ۲۱ حرکت کرد. ایران در سال ۲۰۲۶ تا جایگاه ۲۰ نیز بالا رفت، اما پس از جام جهانی به رده ۲۲ سقوط کرد.

بنابراین اگر در به‌روزرسانی ۷ اکتبر رتبه ۲۳ ثبت شود، تیم ملی برای نخستین بار از دوره پس از صعود ژوئن ۲۰۲۳ به پایین‌تر از رده ۲۲ خواهد رفت.

سقوط از رتبه ۲۰ به ۲۲؛ جام جهانی آغاز افت بود

مسیر نزولی ایران از همین فیفادی آغاز نشده است.

تیم ملی پیش از جام جهانی ۲۰۲۶ با ۱۶۱۹.۵۸ امتیاز در رتبه ۲۰ جهان قرار داشت.

ایران در جام جهانی در گروه G با نیوزیلند، بلژیک و مصر همگروه بود و هر سه مسابقه را مساوی کرد. سایت رسمی فیفا نیز تأیید می‌کند تیم ملی با سه تساوی و بدون شکست از مرحله گروهی حذف شد و در جدول نهایی مسابقات جایگاه ۳۳ را به دست آورد.

با وجود شکست‌ناپذیری، این سه تساوی برای حفظ جایگاه ایران کافی نبود.

در رده‌بندی ۲۰ ژوئیه، امتیاز تیم ملی به ۱۶۰۹.۸۵ کاهش یافت و ایران از رتبه ۲۰ به ۲۲ سقوط کرد.

به بیان دیگر، ایران بعد از جام جهانی حدود ۹.۷۴ امتیاز نسبت به رده‌بندی پیش از مسابقات از دست داده است.

آیا دو شکست اخیر ۱۲ امتیاز دیگر از ایران کم کرده؟

برخی محاسبات منتشرشده در رسانه‌ها می‌گویند شکست مقابل ازبکستان و روسیه نیز حدود ۱۲ امتیاز دیگر از ایران کم خواهد کرد.

اما فعلاً باید این عدد را برآورد غیررسمی دانست.

صفحه فعلی فیفا هنوز امتیاز ۱۶۰۹.۸۵ را نمایش می‌دهد و نتایج دو مسابقه مهر به‌صورت کامل در رتبه رسمی جدید منعکس نشده‌اند. فیفا نیز صراحتاً نوشته به‌روزرسانی رسمی بعدی در ۷ اکتبر انجام خواهد شد.

بنابراین تا آن تاریخ، نمی‌توان عدد دقیق امتیاز کسرشده یا رتبه ۲۳ را به‌عنوان رده‌بندی «رسمی فیفا» اعلام کرد.

اما از منظر جهت حرکت، شکی وجود ندارد: دو شکست برابر تیم‌هایی که پایین‌تر از ایران قرار دارند، به سود امتیاز رنکینگ تیم ملی نیست.

چرا باخت به ازبکستان ضربه مهمی به رنکینگ می‌زند؟

سیستم جدید فیفا بر اساس مدل موسوم به SUM کار می‌کند؛ به این معنا که نتیجه هر مسابقه متناسب با اهمیت بازی و تفاوت قدرت دو تیم می‌تواند امتیاز تیم را افزایش یا کاهش دهد.

در این مدل، شکست مقابل تیمی با رتبه پایین‌تر معمولاً هزینه بیشتری نسبت به باخت به تیمی قدرتمندتر دارد.

ازبکستان در آخرین رده‌بندی رسمی فیفا در رتبه ۶۰ جهان قرار دارد، در حالی که ایران ۲۲ است.

بنابراین شکست ۳ بر یک برابر ازبکستان از منظر رنکینگ نتیجه پرهزینه‌ای محسوب می‌شود.

روسیه نیز در برخی رده‌بندی‌های آماری حوالی رتبه ۳۵ قرار دارد، هرچند شرایط خاص این تیم در ساختار رقابت‌های فیفا باعث می‌شود نحوه اعمال امتیاز مسابقه نیازمند تأیید نهایی فیفا باشد.

ایران هنوز دوم آسیاست

با وجود افت اخیر، ایران همچنان یکی از دو تیم برتر قاره در رده‌بندی جهانی است.

بر اساس داده فعلی، ژاپن با رتبه ۱۷ جهان بهترین تیم آسیاست و ایران با جایگاه ۲۲ دوم است. استرالیا در رده ۲۸ و کره جنوبی در جایگاه ۳۲ قرار دارند.

این فاصله نشان می‌دهد دو شکست مهر فعلاً جایگاه ایران در بین قدرت‌های اصلی آسیا را از بین نبرده است.

اما ادامه روند منفی می‌تواند این حاشیه امنیت را کاهش دهد.

استرالیا و کره جنوبی نیز در ماه‌های اخیر نوسانات زیادی در رده‌بندی داشته‌اند و جام ملت‌های آسیا فرصتی خواهد بود که امتیازات قابل توجهی میان تیم‌های قاره جابه‌جا شود.

مسئله مهم‌تر از رتبه ۲۲ یا ۲۳ چیست؟

یک پله سقوط به تنهایی بحران فوتبال ایران را تعریف نمی‌کند.

رده‌بندی فیفا تحت تأثیر نتایج کوتاه‌مدت حرکت می‌کند و یک تیم می‌تواند با چند برد متوالی دوباره چند پله بالا برود.

آنچه برای کادر فنی اهمیت بیشتری دارد، روندی است که پشت این عدد دیده می‌شود.

ایران از پنج مسابقه اخیر مورد اشاره ــ سه دیدار جام جهانی و دو بازی دوستانه مهر ــ هیچ بردی نداشته است. سه مسابقه مساوی شده و دو مسابقه با شکست پایان یافته است.

در دو بازی آخر نیز تیم ملی مجموعاً پنج گل دریافت کرد و فقط یک بار دروازه حریف را باز کرد.

بنابراین افت رنکینگ بیشتر از آنکه خود مشکل باشد، بازتابی از افت نتایج است.

زنگ خطر کمتر از ۱۰۰ روز مانده به جام ملت‌های آسیا

جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ از ۷ ژانویه در عربستان سعودی آغاز خواهد شد و ایران یکی از تیم‌هایی است که با هدف حضور در مراحل پایانی وارد رقابت‌ها می‌شود.

فیفا ایران را همچنان دومین تیم برتر آسیا می‌شناسد، اما دو شکست مقابل ازبکستان و روسیه درست در مقطعی رخ داده که فرصت کادر فنی برای اصلاح ساختار دفاعی و افزایش کیفیت هجومی محدودتر شده است.

اگر رتبه ۲۳ در به‌روزرسانی بعدی فیفا تأیید شود، این اتفاق از نظر آماری قابل توجه خواهد بود؛ اما برای تیم ملی مهم‌تر از عدد کنار نام ایران، نحوه پاسخ به این روند در زمین مسابقه است.

تا امروز رتبه رسمی ایران هنوز ۲۲ جهان است، نه ۲۳؛ اما جهت حرکت رنکینگ نزولی است. تیم ملی از رتبه ۲۰ پیش از جام جهانی به ۲۲ رسیده و دو شکست مهر نیز احتمال از دست رفتن امتیازهای بیشتری را ایجاد کرده است. رتبه رسمی بعدی ۷ اکتبر منتشر می‌شود و آن زمان مشخص خواهد شد آیا اتریش واقعاً از ایران عبور کرده و تیم ملی بعد از بیش از سه سال دوباره به رتبه ۲۳ جهان سقوط کرده است یا خیر.