هشدار مشاور قالیباف درباره جنگ در روزهای آینده؛ ادعای تازه درباره حمله آمریکا، تنگه هرمز و آماده‌باش ایران

مهدی محمدی در تحلیل صوتی منتشرشده در آستانه دوم آبان ۱۴۰۵، شرایط امنیتی منطقه را بسیار حساس توصیف کرده و از احتمال بالای وقوع درگیری نظامی در آینده نزدیک سخن گفته است.

او در این تحلیل مدعی شده که مسئله اصلی آمریکا و اسرائیل دیگر صرفاً تصمیم سیاسی برای حمله نیست، بلکه دشواری دستیابی به اهداف نظامی و اطمینان از نتیجه عملیات است.

به گفته محمدی، همین ابهام‌ها باعث تغییر مکرر زمان‌بندی احتمالی عملیات شده و در مقابل، نیروهای ایرانی برای شرایط مختلف آماده شده‌اند.

کانال رسمی تلگرامی این تحلیلگر نیز در روزهای پایانی مهر، مجموعه‌ای از گزارش‌های صوتی درباره وضعیت تهدید نظامی منتشر کرده است. در یکی از یادداشت‌های اخیر این کانال، از نزدیک شدن تحولات به مرحله‌ای حساس سخن گفته شده، اما هم‌زمان تصریح شده که احتمال بالا به معنای پیش‌بینی قطعی جنگ نیست.

این تفاوت اهمیت زیادی دارد. اگرچه محمدی در تحلیل خود از نزدیک بودن درگیری سخن می‌گوید، اما هنوز زمان مشخص و تأییدشده‌ای برای آغاز عملیات جدید آمریکا یا اسرائیل علیه ایران وجود ندارد.

همچنین ادعاهای مربوط به تغییر چندباره برنامه عملیاتی در اتاق‌های فرماندهی آمریکا و اسرائیل، در منابع مستقل بررسی‌شده تأیید نشده‌اند و باید به‌عنوان ارزیابی منتسب به محمدی مطرح شوند.

آیا ترامپ برای حمله جدید به ایران تصمیم گرفته است؟

مهم‌ترین پرسش پس از انتشار این اظهارات، وضعیت تصمیم‌گیری دونالد ترامپ درباره آغاز دور تازه‌ای از عملیات نظامی است.

شبکه ABC نیوز روز ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۳۰ مهر ۱۴۰۵، به نقل از دو منبع اسرائیلی گزارش داد که ارتش آمریکا و اسرائیل طرح‌هایی برای ازسرگیری حملات مشترک علیه ایران در هفته‌های آینده تهیه کرده‌اند.

بااین‌حال، همان گزارش تأکید می‌کند که تصمیم نهایی درباره اجرای حملات مشترک بر عهده رئیس‌جمهور آمریکا است.

کاخ سفید نیز در واکنش به این گزارش اعلام کرد که واشنگتن تا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در سوم نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۲ آبان ۱۴۰۵، حملات جدیدی علیه ایران انجام نخواهد داد.

از سوی دیگر، ترامپ روز ۲۳ اکتبر بار دیگر از احتمال اقدام نظامی در صورت نرسیدن به توافق سخن گفت. این موضع نشان می‌دهد واشنگتن گزینه نظامی را کنار نگذاشته، هرچند زمان اجرای احتمالی آن همچنان نامشخص است.

بنابراین، گزارش‌های مربوط به آمادگی نظامی را نمی‌توان معادل صدور فرمان قطعی حمله دانست.

ادعای آمادگی گسترده نیروهای مسلح ایران؛ راهبرد بازدارندگی تغییر کرده است؟

بخش مهم دیگری از سخنان محمدی به آمادگی دفاعی و تغییر احتمالی شیوه واکنش نیروهای مسلح ایران اختصاص دارد.

او مدعی شده ایران در مقایسه با دوره‌های قبلی درگیری، آمادگی بیشتری برای مقابله با عملیات نظامی دارد و در صورت آغاز حملات جدید، پاسخ کشور الزاماً به الگوهای گذشته محدود نخواهد بود.

محمدی هدف این رویکرد را ایجاد بازدارندگی پایدار توصیف کرده است؛ به این معنا که پاسخ نظامی باید به‌گونه‌ای باشد که طرف مقابل درباره هزینه‌های تکرار حمله تجدیدنظر کند.

بااین‌حال، ارزیابی میزان واقعی آمادگی نظامی، کارایی سامانه‌های دفاعی یا توان طرف‌ها برای دستیابی به اهداف عملیاتی، نیازمند اطلاعات فنی مستقلی است که بخش عمده آن در دسترس عمومی قرار ندارد.

به همین دلیل، ادعاهایی مانند برتری قطعی یک طرف، ناکامی حتمی عملیات طرف مقابل یا تعیین نتیجه جنگ پیش از آغاز درگیری، قابل تأیید مستقل نیستند.

از منظر راهبردی، بازدارندگی زمانی مؤثر است که طرف مقابل هم توانایی و هم اراده واکنش را باور کند. اما همین تلاش برای بازدارندگی، در صورت برداشت اشتباه از پیام‌ها یا تحرکات نظامی، می‌تواند خطر تشدید ناخواسته درگیری را نیز افزایش دهد.

تنگه هرمز در کانون تنش‌ها؛ آیا مسیر خروج نفت مسدود شده است؟

یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان مشاور رئیس مجلس، وضعیت تنگه هرمز و تحولات مربوط به عبور نفتکش‌ها از این آبراه راهبردی است.

محمدی مدعی شده که نیروهای ایرانی توانسته‌اند محدودیت‌های بیشتری بر تردد نفتکش‌ها اعمال کنند و تلاش‌ها برای عبور کشتی‌ها از مسیرهای جایگزین یا تحت حمایت نظامی را با دشواری روبه‌رو سازند.

بررسی گزارش‌های مستقل نشان می‌دهد که وضعیت کشتیرانی در خلیج فارس واقعاً با مخاطرات بالایی همراه است.

خبرگزاری رویترز روز ۲۳ اکتبر به نقل از داده‌های مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک گزارش داد که در ماه اکتبر ۲۸ حمله تأییدشده یا گزارش‌شده به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و آب‌های اطراف ثبت شده است.

بر اساس این داده‌ها، شمار حوادث از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تاکنون به ۱۱۳ مورد رسیده است.

بااین‌حال، افزایش حملات و هزینه‌های کشتیرانی به معنای توقف کامل عبور نفت نیست.

رویترز در گزارش تحلیلی ۲۲ اکتبر اعلام کرده که جریان نفت از تنگه هرمز به حدود ۱۱.۷ میلیون بشکه در روز بازیابی شده و بخشی از ترددها با حمایت نظامی و در شرایط هزینه‌های بالای بیمه و حمل‌ونقل ادامه دارد.

بنابراین، ادعای از میان رفتن کامل امکان خروج نفت با داده‌های موجود درباره تداوم جریان محموله‌ها سازگار نیست.

واقعیت قابل مشاهده این است که تنگه هرمز با اختلال شدید، ریسک امنیتی بالا و افزایش هزینه حمل نفت روبه‌روست؛ اما میزان کنترل عملیاتی بر تمام مسیرهای کشتیرانی همچنان محل اختلاف روایت‌هاست.

قیمت نفت برنت به ۱۲۰ دلار رسید؟

محمدی در تحلیل خود به افزایش قیمت نفت و نزدیک شدن آن به محدوده ۱۲۰ دلار اشاره کرده است.

این بخش از اظهارات با روند افزایشی بازار انرژی همخوانی دارد، اما برای گزارش دقیق باید قیمت ثبت‌شده را از سطح روانی مورد اشاره جدا کرد.

بر اساس گزارش رویترز، قراردادهای آتی نفت برنت در پایان معاملات جمعه ۲۳ اکتبر با رشد ۳.۱۴ درصدی، در قیمت ۱۱۶ دلار و ۷۲ سنت برای هر بشکه بسته شدند.

این بالاترین قیمت پایانی نفت برنت از اواخر آوریل بود. نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۳.۸ درصدی به ۱۰۳ دلار و ۲۷ سنت رسید.

افزایش بهای نفت می‌تواند نتیجه هم‌زمان چند عامل باشد؛ از جمله نگرانی درباره عرضه انرژی، حملات به تأسیسات نفتی منطقه، اختلال در حمل‌ونقل دریایی و افزایش هزینه‌های بیمه.

بااین‌حال، رشد قیمت نفت به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که یکی از طرف‌های درگیری کنترل کامل مسیر صادرات انرژی را در اختیار گرفته است.

ماجرای خروج کارکنان سفارتخانه‌های آمریکا؛ ادعای محمدی چقدر دقیق است؟

محمدی در بخشی از سخنان خود اعلام کرده دستور خروج اضطراری کارکنان دیپلماتیک آمریکا صرفاً مربوط به عربستان سعودی است و گزارش‌های مربوط به کشورهای دیگر را رد کرده است.

در این زمینه، میان دو اقدام متفاوت باید تفکیک قائل شد: خروج اجباری کارکنان غیرضروری و کاهش تعداد نیروهای مستقر در سفارتخانه‌ها.

وزارت خارجه آمریکا روز ۲۲ اکتبر دستور خروج کارکنان غیرضروری و خانواده‌های آنان را از عربستان سعودی صادر کرد.

اما خبرگزاری آسوشیتدپرس روز ۲۴ اکتبر گزارش داد که واشنگتن هم‌زمان در حال کاهش نیروهای خود در چهار سفارتخانه دیگر شامل اردن، لبنان، قطر و امارات متحده عربی است.

برخلاف عربستان، خروج کارکنان این چهار کشور اجباری اعلام نشده و سفارتخانه‌ها همچنان به فعالیت محدود ادامه می‌دهند.

بنابراین، بخش مربوط به تفاوت خروج اجباری در عربستان با وضعیت دیگر سفارتخانه‌ها قابل تأیید است؛ اما ادعای نبود هرگونه تغییر در سایر نمایندگی‌های دیپلماتیک آمریکا دقیق نیست.

همچنین مقام‌های آمریکایی تأکید کرده‌اند که کاهش کارکنان سفارتخانه‌ها را نباید به‌صورت خودکار نشانه آغاز قریب‌الوقوع حمله نظامی دانست.

جنگ روانی و تکنیک پرایمینگ؛ رسانه‌ها چگونه بر افکار عمومی تأثیر می‌گذارند؟

یکی از بخش‌های متفاوت تحلیل محمدی به مفهوم «پرایمینگ» یا آماده‌سازی ذهنی اختصاص داشت.

او مدعی شده تکرار تهدیدهای شدید علیه ایران می‌تواند بخشی از جنگ شناختی باشد؛ به این معنا که جامعه با شنیدن مستمر سناریوهای تهدیدآمیز، نسبت به اتفاقات بعدی حساس‌تر شود و فشار روانی بیشتری تجربه کند.

در روان‌شناسی شناختی، پرایمینگ به اثری گفته می‌شود که طی آن مواجهه با یک محرک می‌تواند پردازش محرک‌های مرتبط بعدی را تغییر دهد. این مفهوم در فرهنگ تخصصی انجمن روان‌شناسی آمریکا نیز تعریف شده است.

بااین‌حال، وجود چنین پدیده‌ای در روان‌شناسی ثابت نمی‌کند که تمام تهدیدهای سیاسی با هدف اجرای عملیات روانی هماهنگ منتشر می‌شوند.

تشخیص یک کارزار سازمان‌یافته نیازمند شواهد مستقل درباره طراحی پیام‌ها، هماهنگی منتشرکنندگان و اهداف آن‌هاست.

در شرایط پرتنش، رسانه‌ها نیز مسئولیت مهمی در تفکیک تهدید سیاسی، خبر تأییدشده و گمانه‌زنی دارند. انتشار بدون زمینه سخنان تهدیدآمیز می‌تواند نگرانی عمومی را تشدید کند؛ در مقابل، پنهان کردن اطلاعات معتبر نیز کمکی به تصمیم‌گیری آگاهانه نمی‌کند.

آیا ترامپ و نتانیاهو برای جنگ جدید هماهنگ شده‌اند؟

محمدی در پایان تحلیل خود، برداشت برخی رسانه‌ها درباره اختلاف اساسی میان ترامپ و بنیامین نتانیاهو بر سر آغاز دور جدید حملات را رد کرده است.

گزارش‌های رسانه‌ای نشان می‌دهند ارتش آمریکا و اسرائیل درباره طرح‌های احتمالی عملیات جدید رایزنی داشته‌اند.

بااین‌حال، وجود هماهنگی نظامی لزوماً به معنای توافق نهایی دو رهبر سیاسی درباره زمان و دامنه حملات نیست.

وب‌سایت آکسیوس روز ۱۳ اکتبر به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که نتانیاهو از آمادگی برای اقدام مجدد حمایت می‌کند، اما ترامپ هنوز تعهد روشنی درباره اجرای عملیات نداده است.

گزارش ABC نیوز در ۲۲ اکتبر نیز بر این نکته تأکید داشت که تصمیم نهایی درباره حمله مشترک در اختیار ترامپ است.

ازاین‌رو، ادعای هماهنگی کامل سیاسی و قطعی شدن تصمیم حمله، فراتر از اطلاعاتی است که منابع مستقل تاکنون تأیید کرده‌اند.

آیا جنگ تازه ایران و آمریکا در روزهای آینده آغاز می‌شود؟

برای بررسی آینده تنش‌ها، باید میان سه وضعیت تفاوت گذاشت: تداوم آماده‌باش و تهدیدهای متقابل، ازسرگیری حملات محدود، و آغاز دور گسترده‌تری از درگیری‌های نظامی.

آمادگی نظامی و گزارش‌های مربوط به طراحی عملیات نشان می‌دهند خطر تشدید تنش واقعی است. بااین‌حال، موضع اعلامی کاخ سفید درباره خودداری از حمله پیش از سوم نوامبر و ادامه تلاش‌های دیپلماتیک، مانع از آن می‌شود که زمان آغاز جنگ را قطعی بدانیم.

هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، نیز روز ۲۳ اکتبر پس از گفت‌وگوهای استانبول هشدار داد که حمله مجدد به ایران می‌تواند دامنه درگیری منطقه‌ای را گسترش دهد و بر ضرورت راه‌حل دیپلماتیک تأکید کرد.

در نتیجه، نه می‌توان احتمال درگیری تازه را نادیده گرفت و نه می‌توان بر اساس تحلیل یک مقام سیاسی، وقوع آن را در چند روز آینده حتمی اعلام کرد.

جمع‌بندی؛ هشدار جدی مشاور قالیباف، اما زمان حمله هنوز قطعی نیست

اظهارات جدید مهدی محمدی نشان‌دهنده ارزیابی بسیار نگران‌کننده او از وضعیت امنیتی منطقه است. وی معتقد است احتمال دور تازه‌ای از درگیری افزایش یافته، ایران برای پاسخ نظامی آماده است و تحولات تنگه هرمز می‌تواند در معادلات آینده نقش مهمی داشته باشد.

بااین‌حال، راستی‌آزمایی گزارش‌های روز چند نکته مهم را آشکار می‌کند: تشدید حملات به کشتی‌ها و افزایش قیمت نفت قابل تأیید است؛ کاهش کارکنان نمایندگی‌های آمریکا نیز تنها به عربستان محدود نبوده است؛ اما زمان‌بندی قطعی حمله، تغییر مکرر برنامه‌های عملیاتی و نتیجه احتمالی یک درگیری جدید، مستقلاً تأیید نشده‌اند.

مهم‌ترین نتیجه این بررسی آن است که خطر تشدید درگیری واقعی است، اما پیش‌بینی جنگ در چند روز یا چند هفته آینده همچنان یک ارزیابی سیاسی و امنیتی است، نه خبر قطعی آغاز عملیات.

سرنوشت تحولات پیش رو به تصمیم‌های رسمی تهران، واشنگتن و تل‌آویو، وضعیت مذاکرات و حوادث امنیتی منطقه بستگی خواهد داشت.