قیمت برنج پاکستانی به ۳.۸۵ میلیون رسید؛ شکاف ۱.۳۶ میلیونی با برنج هندی / موج تازه گرانی در راه است؟

بازار برنج وارداتی دیگر بازاری با فاصله محدود میان برندها نیست. کیفیت، رقم برنج، کشور مبدأ، نوع بسته‌بندی و برند باعث شده قیمت محصولات مختلف فاصله‌ای بیش از یک میلیون تومان در هر کیسه ۱۰ کیلویی پیدا کند.

براساس فهرست قیمت منتشرشده امروز ۱۸ مرداد، برنج هندی دانه‌بلند «شهر خاطرات» در بسته ۱۰ کیلویی ۳ میلیون و ۱۲۰ هزار تومان و برنج هندی ۱۱۲۱ «بندر» ۲ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان قیمت دارد. در بخش پاکستانی نیز سوپر باسماتی هزاردستان ۳ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان و برنج پاکستانی ۱۱۲۱ بهار نارنج ۳ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان عرضه شده است.

جدول قیمت برنج هندی و پاکستانی امروز ۱۸ مرداد ۱۴۰۵

این قیمت‌ها به این معناست که هر کیلو برنج هندی ۱۱۲۱ بندر حدود ۲۴۹ هزار تومان تمام می‌شود، در حالی که قیمت هر کیلو از نمونه سوپر باسماتی پاکستانی هزاردستان به حدود ۳۸۵ هزار تومان رسیده است.

در نتیجه، فاصله این دو محصول در یک کیسه ۱۰ کیلویی به یک میلیون و ۳۶۰ هزار تومان می‌رسد؛ یعنی محصول پاکستانی مورد اشاره حدود ۵۵ درصد گران‌تر است.

چرا برنج پاکستانی از هندی گران‌تر شده است؟

بخشی از اختلاف قیمت به نوع برنج برمی‌گردد.

«پاکستانی» یا «هندی» بودن به‌تنهایی کیفیت یا قیمت محصول را تعیین نمی‌کند. رقم، طول دانه، میزان شکستگی، عطر، فرآوری، تاریخ محصول و برند نیز بر قیمت نهایی اثر دارند. به همین دلیل نمی‌توان نتیجه گرفت همه برنج‌های پاکستانی از نمونه‌های هندی گران‌ترند.

اما در فهرست امروز، محصول سوپر باسماتی پاکستانی گران‌ترین گزینه میان چهار نمونه مورد بررسی است.

برنج‌های باسماتی باکیفیت به دلیل عطر، شکل دانه و رفتار متفاوت هنگام پخت در بخش خاصی از بازار مشتری دارند و همین موضوع می‌تواند به ایجاد فاصله قیمتی با برنج‌های اقتصادی‌تر کمک کند.

از سوی دیگر، برنج‌های هندی ۱۱۲۱ همچنان یکی از گزینه‌های اصلی بازار مصرف انبوه هستند و وجود نمونه‌هایی در محدوده ۲.۵ تا ۳ میلیون تومان باعث می‌شود بخش بیشتری از خانوارهایی که توان خرید برنج ایرانی ممتاز یا پاکستانی گران‌تر را ندارند، به این محصولات متمایل شوند.

آیا برنج هندی هم ارزان است؟ نه لزوماً

حتی داخل گروه برنج هندی نیز اختلاف قیمت زیادی دیده می‌شود.

فهرست‌های بازار در ۱۰ مرداد نشان می‌داد برخی برنج‌های هندی ۱۰ کیلویی مانند ۱۱۲۱ مژده تا ۳ میلیون و ۸۴۰ هزار تومان قیمت داشتند، در حالی که نمونه‌های دیگری مانند هندی ۱۵۰۹ هایلی حدود ۲ میلیون و ۹۴۰ هزار تومان عرضه می‌شدند.

بنابراین عبارت «برنج هندی ارزان‌تر از پاکستانی است» یک قاعده مطلق نیست.

برای مصرف‌کننده، مقایسه باید میان ارقام و کیفیت‌های نزدیک انجام شود؛ زیرا گاهی اختلاف دو برند هندی از اختلاف یک برند هندی و یک نمونه پاکستانی بیشتر است.

مهم‌ترین خطر بازار؛ مسئله ارز واردکنندگان

یکی از متغیرهای تعیین‌کننده برای ماه‌های آینده، تأمین ارز است.

رئیس انجمن واردکنندگان برنج در تیرماه اعلام کرد مطالبات ارزی واردکنندگان مدت طولانی پرداخت نشده و این صنعت با مطالباتی حدود یک میلیارد یورو مواجه است. او همچنین گفته بود تولید داخلی حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد نیاز بازار را پوشش می‌دهد و بخش باقی‌مانده باید از مسیر واردات تأمین شود.

ایسنا نیز در ۳۱ تیر از قول همین انجمن گزارش کرد واردات برنج به دلیل کاهش توان مالی واردکنندگان حدود ۵۰ درصد افت کرده است.

این موضوع از قیمت روزانه مهم‌تر است.

اگر واردکننده برای مدت طولانی نتواند منابع ارزی خریدهای گذشته را دریافت کند، توان سفارش محموله جدید کاهش پیدا می‌کند. چنین اتفاقی ممکن است با فاصله زمانی خود را در حجم موجودی بازار و قیمت عمده‌فروشی نشان دهد.

ایران چقدر به واردات برنج نیاز دارد؟

برآوردها درباره میزان دقیق تولید و مصرف یکسان نیست، اما نقش واردات در تأمین بازار قابل‌چشم‌پوشی نیست.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن واردکنندگان برنج در خرداد امسال اعلام کرد کشور سالانه به واردات حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار تا یک میلیون و ۴۰۰ هزار تن برنج نیاز دارد.

یک مقام دولتی نیز در اردیبهشت گفته بود برای حفظ پایداری بازار، به‌طور متوسط ماهانه حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تن برنج باید وارد کشور شود.

بنابراین هر اختلال چندماهه در ثبت سفارش، تأمین ارز یا ترخیص می‌تواند روی بازاری اثر بگذارد که بخشی از مصرف آن به واردات وابسته است.

ماجرای ممنوعیت واردات برنج پیچیده‌تر از قبل شد

یکی از مهم‌ترین نکات در تحلیل بازار نیمه دوم سال، وضعیت محدودیت فصلی است.

در سال‌های گذشته برای حمایت از شالیکاران داخلی، واردات یا ترخیص برنج در فصل برداشت از ابتدای مرداد تا پایان آبان با محدودیت روبه‌رو می‌شد.

اما امسال شورای قیمت‌گذاری در تیرماه مصوبه‌ای برای لغو ممنوعیت ترخیص برنج در فصل برداشت تصویب کرد و سازمان توسعه تجارت نیز امکان ترخیص در مرداد تا آبان را ابلاغ کرد.

با این حال، چند روز بعد رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران روایت متفاوتی ارائه داد و گفت آزادشدن ترخیص برای جلوگیری از آسیب به محموله‌های موجود در بنادر است و به معنای آزادسازی کامل واردات یا عرضه نیست.

همین اختلاف برداشت نشان می‌دهد فعالان بازار با ریسک سیاست‌گذاری نیز مواجه‌اند.

در نتیجه نمی‌توان با قطعیت گفت در ماه‌های آینده صرفاً به دلیل ممنوعیت فصلی حجم واردات کاهش خواهد یافت؛ مسئله اصلی ترکیبی از نحوه اجرای بخشنامه‌ها، ثبت سفارش، تأمین ارز و سرعت ترخیص خواهد بود.

آیا لغو محدودیت می‌تواند برنج را ارزان کند؟

در تئوری، افزایش عرضه برنج وارداتی می‌تواند از رشد قیمت جلوگیری کند.

گزارش‌های امروز درباره بازار نیز همین موضوع را مطرح کرده‌اند؛ موافقان آزادسازی واردات معتقدند ورود کالا در فصل برداشت می‌تواند بازار مصرف را متعادل نگه دارد، در حالی که مخالفان نگران اثر آن بر قیمت محصول شالیکاران داخلی هستند.

این همان دوگانه قدیمی بازار برنج ایران است: قیمت مناسب برای مصرف‌کننده یا حمایت بیشتر از تولیدکننده؟

ممنوعیت واردات می‌تواند از تولید داخلی حمایت کند، اما اگر حجم عرضه کافی نباشد، قیمت برای خانوار افزایش پیدا می‌کند. آزادسازی نیز می‌تواند فشار بازار مصرف را کاهش دهد، اما ورود گسترده محصول خارجی در فصل برداشت ممکن است قیمت خرید محصول کشاورز داخلی را تحت فشار بگذارد.

تنظیم بازار باید میان این دو هدف تعادل ایجاد کند.

چرا برنج خارجی برای خانوارها مهم‌تر شده است؟

وقتی قیمت یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج وارداتی بین حدود ۲.۵ تا ۳.۸۵ میلیون تومان قرار می‌گیرد، حتی این بخش از بازار نیز دیگر کالای ارزان محسوب نمی‌شود.

برای خانواده‌ای که در ماه ۱۰ کیلو برنج مصرف می‌کند، انتخاب میان دو محصول امروز می‌تواند بیش از ۱.۳ میلیون تومان اختلاف هزینه ماهانه ایجاد کند.

این موضوع باعث شده حساسیت خریداران نسبت به برند و کشور مبدأ بیشتر شود.

خانواری که پیش از این ممکن بود صرفاً بر اساس کیفیت خرید کند، اکنون مجبور است میان عطر و کیفیت پخت، بودجه خانوار و مقدار مصرف تعادل برقرار کند.

پیش‌بینی قیمت برنج وارداتی در نیمه دوم سال

سه متغیر بیش از همه مسیر بازار را تعیین خواهند کرد.

نخست تأمین ارز واردکنندگان است. اگر مطالبات ارزی و ثبت سفارش‌ها با تأخیر ادامه پیدا کند، کاهش توان واردات می‌تواند در ماه‌های بعد فشار عرضه ایجاد کند.

دوم، نحوه اجرای سیاست واردات در فصل برداشت است. تا زمانی که برداشت‌های متفاوت از مقررات وجود دارد، بنکداران و واردکنندگان نیز با اطمینان کمتری برای ماه‌های بعد برنامه‌ریزی می‌کنند.

سوم، هزینه خرید خارجی، حمل‌ونقل و نرخ ارز است. هر افزایش جدی در هزینه واردات نهایتاً می‌تواند به قیمت مصرف‌کننده منتقل شود.

به همین دلیل در شرایط فعلی نمی‌توان از «ارزانی قریب‌الوقوع» برنج خارجی صحبت کرد.

بازار فعلاً آرام است، اما ریسک گرانی از بین نرفته

تصویر ۱۸ مرداد بازار برنج یک پیام روشن دارد: کالا در بازار موجود است، اما قیمت‌ها روی سطوح بالایی تثبیت شده‌اند.

برنج هندی ۱۱۲۱ بندر با ۲ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان کف ارزان‌تر فهرست مورد بررسی را تشکیل می‌دهد و پاکستانی سوپر باسماتی هزاردستان با ۳ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان در سوی دیگر قرار دارد.

فاصله یک میلیون و ۳۶۰ هزار تومانی این دو کیسه نشان می‌دهد بازار وارداتی بیش از گذشته چندپاره شده است.

در کوتاه‌مدت، ترخیص محموله‌های موجود می‌تواند مانع جهش ناگهانی شود؛ اما اگر مشکلات ارزی واردکنندگان ادامه پیدا کند و ورود محموله‌های جدید کاهش یابد، آرامش فعلی می‌تواند شکننده باشد.

بنابراین بازار برنج در نیمه دوم ۱۴۰۵ بیش از آنکه فقط چشم به برداشت شالیزارهای شمال داشته باشد، به سه متغیر نگاه می‌کند: ارز، واردات و تصمیم‌های تنظیم بازار. هر تغییری در این سه ضلع می‌تواند قیمت کیسه برنج روی سفره خانوار را دوباره جابه‌جا کند.