اعتراض ذوب‌آهن به VAR پس از بازی فجر سپاسی؛ آیا کیفیت دوربین‌ها روی تصمیم داور اثر گذاشت؟

دیدار فجر سپاسی و ذوب‌آهن که شنبه ۷ شهریور ۱۴۰۵ در چارچوب هفته چهارم لیگ برتر در ورزشگاه پارس شیراز برگزار شد، با تساوی بدون گل به پایان رسید؛ نتیجه‌ای که فجر را به ۶ امتیاز و ذوب‌آهن را به ۳ امتیاز رساند. میثم عباسپور داور مسابقه بود و وحید زمانی نیز به عنوان داور VAR فعالیت می‌کرد.

اما چند روز بعد از پایان بازی، نتیجه صفر-صفر عملاً به حاشیه رفت و ماجرای داوری به مهم‌ترین موضوع پیرامون مسابقه تبدیل شد. باشگاه ذوب‌آهن با صدور بیانیه‌ای رسمی نسبت به یکی از صحنه‌های داخل محوطه جریمه فجر سپاسی اعتراض کرد و خواستار بررسی نحوه عملکرد VAR و امکانات تصویری مسابقه شد.

ذوب‌آهن چه اعتراضی به داوری بازی فجر سپاسی دارد؟

محور اصلی اعتراض ذوب‌آهن صحنه‌ای است که این باشگاه آن را مستحق اعلام ضربه پنالتی می‌داند. داور مسابقه در زمین دستور به ادامه بازی داد و پس از بررسی توسط تیم VAR نیز تصمیم تغییر نکرد.

اعتراض سبزپوشان تنها به همین تصمیم محدود نشده است. باشگاه ذوب‌آهن مدعی است برخی تصاویر تلویزیونی مسابقه کیفیت یا زاویه کافی برای قضاوت دقیق درباره اتفاقات حساس نداشته‌اند و حتی در یکی از صحنه‌های نیمه نخست که روی علی شجاعی رخ داد، بازپخش آهسته مناسبی از تلویزیون نمایش داده نشد.

گزارش‌های منتشرشده از مسابقه نیز وجود یک صحنه بحث‌برانگیز در محوطه جریمه فجر را تأیید می‌کنند. در گزارش بازی از «صحنه مشکوک به خطای پنالتی» به عنوان یکی از مهم‌ترین اتفاقات دیدار یاد شده است.

عبدالله ویسی نیز پس از مسابقه موضع مشابهی گرفت. سرمربی ذوب‌آهن تأکید کرد وقتی VAR در مسابقه وجود دارد، انتظار می‌رود اشتباهات تأثیرگذار کاهش پیدا کند و حقی از تیم‌ها ضایع نشود. او صحنه مورد اعتراض تیمش را پنالتی دانست و از نادیده گرفته شدن آن انتقاد کرد.

پای کیفیت دوربین‌های VAR به پرونده اعتراض باز شد

بخش مهم‌تر بیانیه ذوب‌آهن جایی است که باشگاه به جای تمرکز صرف بر تصمیم داور، زیرساخت فنی مسابقه را هدف قرار می‌دهد.

ذوب‌آهن از سازمان لیگ خواسته مشخص کند آیا تیم VAR در لحظه صحنه مورد اعتراض، تصاویر کافی و زاویه مناسب برای قضاوت داشته است یا خیر. باشگاه همچنین به اختلال چندباره برق ورزشگاه در نیمه نخست اشاره کرده و خواستار بررسی این مسئله شده که آیا قطعی یا نوسان برق تأثیری بر سیستم تصویربرداری و عملکرد VAR داشته است.

امیر میرزاییان، مربی ذوب‌آهن، نیز بعد از مسابقه انتقادات مشابهی مطرح کرد. او مدعی شد دوربین‌های پشت دروازه شرایط مناسبی نداشته‌اند و تأکید کرد صرف وجود مانیتور VAR نمی‌تواند کافی باشد؛ بلکه تصاویر مناسب و دوربین‌های کمکی نیز برای تصمیم‌گیری لازم است.

این بخش از اعتراض ذوب‌آهن از نظر فنی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا VAR برخلاف تصور عمومی یک فناوری مستقل از پوشش تصویری نیست. داور ویدئویی تصمیم خود را بر مبنای تصاویر دوربین‌هایی می‌گیرد که در اختیار سیستم قرار دارند.

قانون درباره VAR و زاویه نامناسب دوربین چه می‌گوید؟

پروتکل رسمی هیئت بین‌المللی فوتبال (IFAB) مشخص می‌کند که VAR باید صحنه‌های مربوط به گل، پنالتی، کارت قرمز و سایر موارد تعیین‌شده را با استفاده از تصاویر تلویزیونی و زوایای مختلف بررسی کند. تصمیم اولیه داور نیز فقط زمانی تغییر می‌کند که تصاویر نشان‌دهنده یک «اشتباه واضح و آشکار» یا یک اتفاق مهم از دست‌رفته باشند.

نکته کلیدی برای پرونده فجر سپاسی و ذوب‌آهن همین‌جاست. IFAB پیش‌تر نیز تصریح کرده است اگر شواهد تصویری به دلیل موقعیت یا زاویه دوربین واضح نباشد، VAR نمی‌تواند صرفاً بر اساس حدس تصمیم داور را تغییر دهد. در چنین شرایطی تصمیم اولیه زمین باقی می‌ماند.

بنابراین اگر ادعای ذوب‌آهن درباره نبود زاویه مناسب برای صحنه مورد اعتراض تأیید شود، الزاماً به این معنا نیست که تیم VAR قانون را نقض کرده است؛ ممکن است مسئله اصلی این باشد که VAR اساساً تصویر قاطعی برای تغییر تصمیم داور نداشته است.

این تفاوت مهم است. یک موضوع «اشتباه داور VAR» است و موضوع دیگر «ناتوانی VAR در تشخیص به دلیل تصاویر ناکافی». ذوب‌آهن اکنون از سازمان لیگ می‌خواهد مشخص کند کدام‌یک در ورزشگاه پارس رخ داده است.

چند دوربین برای VAR لازم است؟

اهمیت کیفیت تصویربرداری زمانی بیشتر مشخص می‌شود که استانداردهای فیفا را بررسی کنیم. فیفا برای VAR دو مدل کلی در نظر گرفته است؛ سیستم کامل VAR و VAR Light. در سیستم کامل حداقل چهار دوربین مورد استفاده قرار می‌گیرد و تعداد آنها می‌تواند افزایش یابد، در حالی که VAR Light برای مجموعه‌های کوچک‌تر تصویربرداری با چهار تا هشت دوربین طراحی شده است.

اما تعداد دوربین به تنهایی تضمین‌کننده تشخیص درست نیست. محل نصب دوربین، کیفیت تصویر و در اختیار داشتن زاویه‌ای که نقطه برخورد بازیکنان را نشان دهد، می‌تواند در یک صحنه پنالتی اهمیت بیشتری از تعداد اسمی دوربین‌ها داشته باشد.

به همین دلیل مطالبه ذوب‌آهن برای روشن شدن تعداد و زاویه دوربین‌هایی که واقعاً در اختیار داور VAR قرار داشته‌اند، می‌تواند فراتر از یک اعتراض معمول فوتبالی باشد.

دومین هفته متوالی و یک اعتراض دیگر ذوب‌آهن

حساسیت باشگاه اصفهانی نسبت به داوری تنها محصول مسابقه با فجر نیست. یک هفته قبل و در دیدار ذوب‌آهن مقابل مس شهر بابک، آرش قادری در دقایق ابتدایی پس از ورود VAR با کارت قرمز از زمین اخراج شد. مسابقه در نهایت با تساوی یک بر یک به پایان رسید.

حالا ذوبی‌ها معتقدند در دو هفته متوالی از تصمیمات مهم داوری متضرر شده‌اند. همین موضوع باعث شده اعتراض به بازی فجر با ادبیاتی جدی‌تر دنبال شود.

در عین حال، ذوب‌آهن در بیانیه خود تلاش کرده مرز میان اعتراض به فرآیند داوری و حمله به داور مسابقه را حفظ کند. باشگاه تأکید کرده هدفش زیر سؤال بردن جامعه داوری نیست و خواسته اصلی، ایجاد شرایط برابر برای همه تیم‌ها از نظر VAR و پوشش تصویری است.

چالش اصلی VAR در لیگ ایران؛ فناوری هست، تصویر کافی هم هست؟

ورود VAR به لیگ برتر قرار بود حجم اعتراض‌ها به تصمیمات سرنوشت‌ساز را کاهش دهد، اما تجربه مسابقاتی مانند فجر سپاسی و ذوب‌آهن نشان می‌دهد نصب سیستم VAR پایان ماجرا نیست.

اگر داور ویدئویی تصویر کافی در اختیار نداشته باشد، فناوری نمی‌تواند چیزی را که دوربین ثبت نکرده تشخیص دهد. از همین رو کیفیت تصویربرداری، محل استقرار دوربین‌ها، پایداری برق و ارتباط میان سیستم تلویزیونی و اتاق VAR باید بخشی از استاندارد برگزاری مسابقه تلقی شود.

اتفاقات بازی شیراز اکنون یک سؤال مشخص مقابل سازمان لیگ و مسئولان داوری قرار داده است: آیا تصاویر در دسترس تیم VAR برای قضاوت درباره صحنه مورد اعتراض ذوب‌آهن کافی بوده است؟

پاسخ رسمی به همین سؤال می‌تواند بسیاری از ابهام‌ها را برطرف کند. اگر تصاویر کافی وجود داشته و تصمیم داوران بر اساس آنها گرفته شده، کمیته داوران می‌تواند از تصمیم فنی خود دفاع کند. اما اگر زاویه مناسبی وجود نداشته، موضوع از یک اختلاف نظر داوری فراتر می‌رود و به مسئله استاندارد زیرساخت VAR در لیگ برتر تبدیل خواهد شد.

اعتراض ذوب‌آهن از این منظر فقط درباره یک پنالتی و دو امتیاز ازدست‌رفته نیست؛ بحث اصلی اعتماد باشگاه‌ها به سیستمی است که برای کاهش اشتباهات وارد فوتبال ایران شده است. VAR زمانی می‌تواند چنین اعتمادی ایجاد کند که علاوه بر حضور داور ویدئویی، تصاویر استاندارد و کافی نیز در اختیار او باشد.